Ondarruko ipar kaioa (Larus hyperboreus)

Interesgarrixe eritxi gasku ASIER ALDALURek (ARANZADI ZIENTZIA ELKARTEko kidi) idatzi daben artikulu LARUS.EUS blogin Ondarruko kalatxoixak atxik:

2

Ipar artikoko kostaldean bizi eta kumatzen den kaio zuri haundi hau etorri zaigu bixitan Euskal kostaldera. Orain dela hilabete inguru Ana Mirandak Zumaian ikusi zuen berbera dela antzematen da mokoaren koloreak elkar konparatuta.

3

Lehen urte edo neguko kaio gazteek arrosa koloreko mokoa izaten dute, mokoaren puntan mantxa beltz bat dutelarik.
4
Kantauri itsasoan, 70-ko hamarkadatik aurrera, neguoro aldiro atzematen hasi zen eta orain berriz urtero azaltzen zaizkigu ale batzuk, batez ere negu partean.
5
Gehienak lehenengo edo bigarren urtekoak izan ohi dira honera etortzen zaizkigunak. Lehenagoko urtean 4 ale ezberdin ikusi ziren adibidez. Baina aurten lehenengo alea da Euskal kostaldera iritxi zaiguna.
6
Honera etortzen zaizkigun aleak, Groenlandia edo Kanada iparraldeko Terranova aldetik iristen zaizkigula uste da.
7
Ondarroako kaia, kaioak ikusteko lekurik onenetakoa degu Euskal herri zein kantauri ixuri aldean.  Negu sasoi honetan Getaria, Hondarribi eta abarreko kaia askotan bajurako txalupak geldirik izaten diren bitartean, Ondarroako kaian neguan ere arrain kopuru haundiak mugitzen jarraitzen dute. Hori dela eta, arrai ondakin bila, inguru honetara negutzera etortzen diren kaio gehienak Ondarruko kaira itsatsita geratzen dira.
8
Behekaldeko argazkietan ikusten den ipar kaio hau duzue horietako adibide bat. Juankar Andres eri ere eskerrak eman nahi nizkioke, berak abixatu bai zigun ipar kaioaren presentziaz.
9
Lehen urteko ipar kaioak zuri zuriak izaten dira eta heldua egin ahala bizkarraldea grisagoa jartzen zaie. Beste sarrera honetan sartuta ikusi daitezke, heldua egin bitarteko lau urteetan zehar ze nolako lumajea izaten duen; Ipar kaioaren lumaje ezberdinak
10
Besteak beste Gabi Martin Maldrildarra eta Sophie Damián Frantziar kaio zaleak izan genituen bixitan Ondarrun igande honetan.
1

GARBIKETI ala MEZU?

Ai Antontxu, Antontxu. Garbitxasune berbi ibili eta zentsuri praktika (diktadura garaixin latxeik?). Paetak garbixak euki bir eidou eta… paetak mutu, ala EZ?

G7 ko batzarra zala ta morro puntan pintadi agertu zan munduko mandataxan billeri salatzeko.

img_0166

ta garbitxasunan atxikixi ipiniaz hurrengoko egunin portuko biargiñak erabiliaz, txukun txukun laga ben morro handiko paetak. Aste bete berandua barriro mural barrixe agertu zan ta ongun barrako agintarixak mezu ezkuta ta paeta holan laga ben. Denbori pasa ta han jarraitzen dau. On kontixu garbitxasun arazoik ezta. TURRUNEtik galdera hau etxen dou: Zeinde arazu garbiketi ala mezu?

portuko paeta

Ta garbitxasune bada arazu… porto barrun  astin agertu dan gasoil orbanan argazkixe bixaltzen dotzuau. Portu kamaraz jositxe ta iñok ixe ez daki? Zer ulertzen ete dau Ondarruko portuko nausixak garbitxasun berbin ixenin?

portun gasoille

Martxoak 23 (zapatu) KONPOST egune

Konpost egune antolatu dau Lea Artibaiko Amankomunazguk Ondarruko Udalaz batea martxoan 23rako, Ondarruko Alamedan. Horrekin batea hirugarren kaptazio egune eingo dau Amankomunazguk, hondakinak bereizi nahi daben bizilagunak ixena emon dezaten. Etorri eta erun etxea Ondarrutarron hondakin organikukin eindako konposta eta erun tomate edo letxuga landare bat!

martxoak 23 konpost egune

Zelan lagundu herriko komertzixu, gabonetan kontsumismu bultzatu baik?

Idatzi hau zabaltzeko eskatu dosku herriko EGUZKI ekologista taldekuk:

eguzki 2

Emoteban azkan urtitan gabon argixan erabileri arrazionalizaten euala Ondarrun, egun gutxiauatan bizten zilako. Bañe aurten inoiz baino lehenaua biztu diz, azarun amaieran.

Badakiau gaur egungo LED argixak askoz be gutxiaua kontsumitzen dabela, bañe gure kezka argi horren balixo sinbolikuai buruzku de. Argi horren bidez jende normala baño gehixaua kontsumitzea bultzatu nahi de, eta badakiau horrek ze ondorixo edukitzen daben urtero: behar ez dizen gauzak erostea, hondakin kopuru pillu sortzi…

Merkatal zentru handixak eta enpresa handixak kanpaña gogorrak etxen dotxue gabonetan jendik gexaua erosteko. Eta ulertzen dou herriko dendak eta herriko udalak olatu horretan itto nahi ez ixati, eta herrixe argiz beteti jendik gabon egun horietan herrixan kontsumi dezan. Bañe azkanin danok dinamika kontsumistetan sartute amaitzen dou. Gure ustez gauzak beste modu batea egin leike, urte osun tzir.

Herriko denda txikixetan kontsumitzearen alde gaz, eta horretako urtin tzir etxen dizen kanpañak oso ondo ikusten dou. Udalak eta dendari elkartik lan handixe etxen dabe herritarrengan kontzientzixi sortzen. Gure babes osu dauke. Bañe gabonetan bultzatzen dan kontsumo eredu irrazionala ez gazku gustaten.

Horreatxik, Ondarruko udalai eta herriko dendaxai eskatzen dotzau hurrengo urtitan gabon argixak ipintxekotan, beranduaua ipintxeko, eta ez hilabete lehenaua. Adibidez, argixak abendun 15etik urtarrilan 7re biztute nahiku dala uste dou. Helburu gabonak iragartzi bada, egun horrekin nahiku de. Horren ordez, urte osun herriko komertzixutan kontsumitzeko kanpaña gexaua ein daiteke.

Espero dou gure iritzixak balixo ixati gai honi buruz eztabaidi zabaltzeko eta danon artin irtenbide egoki bat topateko.

ONDARRUKO EGUZKI

Panpako landare inbaditzailik kentzen jarraitzen dabe EGUZKI talde ekologistako kidik

EGUZKI talde ekologistako lagunak idatzi hau bixalduzku:

Ondarrun eta ingurutan dazen panpako landare inbaditzailik kentzen jarraitzen dou. Instituzinoiai eta herritxarrai laguntzi eskatzen dotzau hau landariau gitxike gitxike kentzen juteko.

Panpako bedarran jatorrixe Hego Amerikan da, baine azkanengoko urtitan asko zabaldu de gure ingurutan. Oso errez egokitxu de gure klima, eta oso errez ugaltzen da, milaka hazi soltaten dotxuzelako. Mobiute eta abandonata dazen lurretan hazten da batez be, eta bertoko beste espezixe batzun leku hartzen dau. Behin asko hazitxakun, oso gatxe ixaten da kentzi (sustrai eta guzti ata bir de, eta uztailetik aurrea hazten gakon lori ebai bir de, hazixak botaten hazi aurretik).

Biodibertsidadi zaintzeko, oso inportanti de landare inbaditzailik kontrolata eukitxi.

1

whatsapp-image-2018-09-14-at-18-59-36

whatsapp-image-2018-09-14-at-18-59-57

whatsapp-image-2018-09-14-at-19-00-13

Artadixak berreskuratzi proposatu dabe EGUZKI talde ekologistako kidik

1

Hauxe zabaltzeko eskatu dosku EGUZKI talde ekologistako lagunak:

Artadixe aspalditxik da errotute gure kostaldin. Gure herrixetako toponimixik hori erakusten dau: Artabide kalea Ondarroa, Artibai ibaia, Artadi auzoa Lekeition…

Bañe azken hamarkadetan artadi horrek txikitzen eta desagertzen jun diz. Euren ordez piñu edo eukalituse sartu de, egurre ustiatzeko.

Horrek kostaldeko paisaian eragin dau. Egurran ustiaketa dala ta, sarritxan lurrak biluzik geatzen diz, itxura penagarrixe emonaz. Gañea, lurrak biluzik egonda, higaduri handitxu etxen da.

Horreatxik proposatzen dou kostaldin artadixe berreskuratzi, onura handixak ekarriko dabelako: higaduri gutxituko da, paisaia hobetuko du (bertan paseoan ibiltzen dizen herrixtarran gozameneako) eta biodibertsitati handituko dau.

Baso hori berreskuratzeko pausoka juti proposatzen dotzau Lekeitio, Ondarroa, Berriatua eta Mendexako udalei:

– Udal hauek kostaldin daukezen lurran inbentario bat egin

– Lur horietan ze espezie dazen ikusi

– Lur horietan espezie autoktonuk badaz monokultibun, artak landatu (beti be han egon ahal dan bioniztasun botaniku errespetatuz).

– Piñu eta eukaliptu landatuta daukezen kostaldeko lur jabikin kontaktun jarri

– Lur jabe pribatu horrekin hitzarmenak etxen ahalegindu, euran lurretan (zati baten edo lur osun), artik landatzen juteko

– Kasu batzutan lur pribatu horrek erosteko aukeri aztertu

Apurke apurke pausu honek emonda, Ondarrutik Lekatxoa dun bidi euskal kostaldeko artadi handiena bihur dezakegu, biodibertsitatintzako eremu garrantzitsu sortuz, herritarran gozameneako.