[ERREPORTAJI] Urte bi pasa diz Arta puntako gurutze frankisti bota zanetik

Gaur, urtarrilak 13, urte bi pasa diz Arta puntan euan monumentu frankisti botata agertu zanetik. Argitalpen honetan, gurutze frankista horren esannahixe, eraitsi ebeneko momentu gogorarazi eta ondoren egon zin erreakziñoik aztertuko douz.

Gurutze frankisti, 1958tik arta puntan…

1938an errepublikarrak Palos lurmuturreko erasun ondoratu ben Baleares gerra ontzi frankisti. Gerra ontzi honetan 18 Ondarrutar hil zin ( errekete eta soldaduzki etxen euazen marinelak) eta beste 29 bixik gelditxu zin. Gurutze frankista hau, 1958an eraiki ben Ondarruko udalan eta Bizkaiko foru ahaldundixan eskariz. Monumentu honek idatzi hauxe eukan harrixan grabata:  “A la memoria de los hijos de Ondárroa que heroicamente dieron su vida por Dios y por España en el crucero Baleares. Requetés. José Miguel Aldarondo, Domingo Aramayo, José María Arambarri, Bonifacio Aranzamendi, Pedro Araquistain, Pedro Bedialauneta, Domingo Bilbao, Antonio Burgoa, Indalecio Burgoa, Salvador Elu, Fermín Goyogana, Luis Iriondo, Gabriel Larrinaga, Angel Legarda, Andrés Osa, Celestino Saras, Francisco Urbieta, José Urquiaga.”

Monumentu hau ez zan ixan eraiki ben bakarra herrixan. Aurretik, 1940an beste bat be eraiki ben portun baine tenporalik bota ban lurrea. Udal hilerrixan be, gaur egun ondio tente dan “mausoleo” bat eraiki ben helburu bardinaz. Gerra ondoren, frankismun errelato bakarra inposatzi.

Monumentu honek, ez eban legi beteten. Hau de, 2012an Eusko Jaurlaritzik memoixa historikun kontrako katalogun agertzen zan eta ariña edo berandua kentzeko eskari bat baino gehixaua euazen eindde. (Gaur egun hilerrixan dan “mausoleu” be egoera legal bardinin da.)

Monumentun eraispena

2019ko Urtarrilan 13ko iluntzin bota ben herriko gaztik gurutzi egunetako biharra eta gero. Herrixan bideo bat bolo-bolo hasi zan zabaltzen. Bideo honetan Arta puntako gurutzi zelan bota ben ikusi leike.

https://turrune.com/2019/01/13/arta-puntako-monumento-frankisti-bota-dabe/

Turrunak gurutzi bota aurreko irudi honek lortu dotxuz modu anonimun. Bertan ikusi leike prozesun zailtxasune eta eukan arrisku.

Komunikabidik eraispenan autore modun marka ban Ondarruko Ernai hasieratik eta idatzi eta kartel hau ata ban ordu batzuta euran autorixi onartzen:

Bota eta geroko erreakziñoik…

Gertaera hau ez zan oharkabin pasa. Hurrengo egunin hainbat komunikabide hurreatu zin monumentun hondarrak gelditzen zin tokire arte. Inguruko komunikabidik bai, baine estatu mailako medixo handixak be albistegixak zabaltzea aia zin albiste honeaz.

Gaur egun momentuoro eskure dakauzen sare sozialetan be erreakziñoik polborin modun zabaldu zin. Euskal Herrixan eta batxe be estatu osun. “Ondarroa” berbi Twiterreko trending topic bihurtu zan ordo batzutan.

Hamen lagaten dou egun horretan egondako erreakziñoi mediatikun irudi batzuk:

Saritako erreakziñoik:

Gertaera honek pasa eta aste batzuta, “Abogados Cristianos” talde ultraeskuindar erreakzionaxuk, fiskaltzin aurrin salaketi ipini ban. Ustezko “sentimentu religiosun krontako erasu eta gorroto delito” modun kalifikata kurutzin eraisketa hau.

Gaur egun…

Aste honetan, Ondarruko udalak gurutzi erretirateko lanak ipini dotxuz martxan. Monumentun hondarrak kendu eta guni txukuntzen ibili diz makinak eta biharginak.

Udalak esan dabenez, leku horretan itxosun bixitxi galdu daben herritxar guztin oroimezko leku eraikitxi de asmu.

ASKATASUN HAIZEA liburu kaleratu de!

Euskal Memoria elkartik liburo barrixe argitaratu dau, bertan arpexak ipintxen dotze 1958-2020 urte bitxartin kartzelatik pasa zin Euskal Herritttar pillo batei (9.000 lagunei). Estatitiskak diñue Ondarru oso herri zigortu ixan zala denbora tarte horretan ta 200 lagun inguru pasa zile Estatu español eta frantses kartzela desbardiñetatik. Azpixan ikusiko dozuen argazkixak adibide bat baño ez diz liburun agertzen dizenanak.

41 urte ta gero FRAN ALDARONDO BADIOLA gogun dakau!

41 urte pasa diz Fran Aldarondo Badiola “Ondarru” hil bela Guardia Zibilak Ibarrako Izaskun auzoko Maita Goikoa baserrixan. Hasieran ETA erakundeko militanti eta gero Komando Autonomo Antikapitalistetako erakundeko partaidi. 1977ko sasi indultuaz kalea urten ban azkeneko presu ixan xan “Ondarru”. Bi urte geruaua hil ben Guardia zibillak.

Ixezko FRAN en erailketin urteurrenin erakutsi genduzen artxibun dakauzen pillo bat mateixal. Aurten beste honek eskuratu douz ( Estebanek emondakuk).

Nahiz eta azpiko argazkixe gogorra ixan, argitaratu bihir dala ereizten gasku TURRUNE etxen douenoi.

15 bala zulo eukazen gorputzin, gexenak atzeko aldin, autopsixan argitxu zan latxeik.

Denbori aurrea jun arren, guk eztou ahazten. Euran bixitxak Euskal Herri aske baten alde bixitxi galdu ben guztik gogoratukouz! Hoixe da memorixa historiku.

Ondarruko Ezker Abertzalik oroigarri hau ipini dau Franek bixitxako lehenengoko urtik pasa ban etxe aurrin. Garoa egunkari denda gaineko etxin bixi ixan zan Fran gaztetaz.

Irailak 27 (domeki) 2020ko GUDARI EGUNE

Beste urte batez gogoratuko dou egun berezi hau. Borrokan eindabenak eta gure artetik jun dizenak gogoratzen douz egun honetan, aurtengo lelu BORROKAK AURRERA DARRAI!.

Herrixan zabaldutako kartel honetan, deialdixe luzatzen da ekitaldixan parte hartzea. Aurten eguerdixan, ordu batetan Monolito aurrin. AGUR ETA OHORE BORROKALARI GUZTIAI!

“Haien guztien izenak oroitu eta aitortzeko parada dugu; ahanzturaren sareetan galtzen utzi ez, eta haien borroka beraren ahots izatekoa. Milaka militanteren eskuzabaltasuna balioan jartzekoa”.

Hamen dakazue geure artxibun gordeta dakauzen egun berezi honetako kartel batzuk.

BURGOSko PROZESU 50 urte ta gero!

Aurten beteten diz 50 urte BURGOSko epaiketi eizaneku. Diktadura Frankisti pil pillin euan bañe Euskal Herrixak bere nortasunan berpizkundin zutabik jarri zitxun ordundik aurrea. Ordurarte galtzallin billurre sumaten zan gure herrixetan, illuntasune, neki… Gazte belaunaldi barri batek NAHIKURE! esan eta gidaritzan jarri zan, horren aurrin estatu frankistik epaiketa militar bateaz erantzun ban. 16 lagun epaitu zitxuezen eta horretako 6 rei heriotz-zigorrak eskatzetzen ta 754 urteko kartzelaldixe 16 ontzako. Hamen lagatetzuau gure artxibun topa douzen sasoi hartako idatzi batzuk.

Epaiketi ein bitxartin mobilizaziñoi ugari eizin Euskal Herri guztin. Holaik azaltzen dau idatzi honek Ondarruk zelan erantzun ban:

“Iñor ez da eskolara joaten. Portua geldi dago. Itxas-ontziak lotuta, kamionak ere egun horretan ez dute arrainik eroaten beste herrietara, lantegi guztiak ere geldik, dendak erdiak itxiten dira, taberna bat bakarrik itxitxen da, baina bai taberna eta dendetan ez da iñor sartzen, jende guztia etsean dago eta Ondarroako kaleak hutsik agertzen dira”.

Elixin barrun mugimendu gogorrak egon zin egoeri salatzen (behe mallako fededunak)

Bañe jerarkixi (beti lez) albo batea beatu ban

Irudi honeaz amatxukou (dana esanda gelditzen da). Gaur de egune ondiokan damoik ez dabena erakutsi.

Angel Etxaniz Olabarria omendu dou erailketin 40. urteurrenin

40. urte pasa diz Ondarruko herrixai sekule ahaztuko ezgakon gaba horretatik. Kanpai eta turrun hotsa, giro nahasixe, lehenengoko manifak, jenti kalin… Angel Etxaniz edo herrixan ezaunaua ixan dan hogetahamalauko Angelei 1980ko abuztuko gaba honetan kendutzen bixitxi estatun aginddupin biharra etxen ben mertzenaxo faxistak.

Herri batasunako militanti, Aurrera kirol elkarteko kidi, herrigintzan pixo handixe eukan pertsoni… ezkertiarra eta abertzali. Errepresiñoi lehenengoko pertsonan ezautu ban Angelek, atxiloketak, torturak, negozixuai erasuk… eta berak esaten eban modun “DEMOKRATAK” kendutzen bixitxi.

Gaur (Abuztuak 29), Angelek eta beran senidik merezi ben omenaldixe eskeini dotsa herrixak. Emoziñoiz betetako ekitaldi xume honetan, oroimena eta justizixi aldarrikatu dou pilobat herritxarrek. Angelen modun argitxu baik dazen estatun hilketak argitzi eta justizixi be eskatu dou gaur 34 diskoteka aurrin.

Pedro Lasartek “Toxu” emon dotsa hasieri ekitaldixai berak egun horrek espetxin zelan bixi ixan ban kontaten. Gure helburu politikuk lortzeko bidin, herri mugimenduk euki daben, dauken eta eukiko daben inddarra nabarmendu dau.

Agurre eta lora eskeintzin ondoren, Angelen seme Aiertek be emoziñoiz betetako berbak bota dotxuz. Eurak umik zile, aitai bixitxi kendu eta ingurukukandik jakin bela zelako pertsona handixe zan euraneko atxe. Euran amai (Amaia) bixotzez eskertu dotse egoera gogor horrei aurre ein eta kemen guztiaz familixi eta seme alabak aurrea atati.

Ekitaldixe amaitzeko Ezker Abertzalik irakurketi ein dau eta Angelek Euskal Herrixan alde emondako guzti goraipatu dau. Danon moduko herritxar arrunt bat zala esan geinke Angel. Euskal nazio askapen mugimendu osatu ixan daben milaka militanten moduku. Jente arrunt baine konprometitu, norberana bai, baine ondukune eta danona be borrokatzin aldeku. Memoixin ingurun pauso handixak emoti tokaten gazku. Errekonozimendu, egixe eta oroimena bultzatute Herri honen parte ixan dan eta ondio be badana idazti geure esku da. Eta gaur omenaldi honeaz hoixe nahi ixan dou bultzatu. Alde batetik pasa zanan egixe konta, senidik eta hurrekuk babestu eta etorkizunin aurrea etxeko behar-beharrezku dan errekonozimentu eta justizixi aldarrikatu. Gure ondorenguai trasmitiu nahi dotsauen hori geuk idatzi bir dou, bestelan etsaixak idatziko dau eta.

Eueldixak ez lagundu arren eta eguneko euri zaparraraik handixenak omenaldiko tarte horretan bota arren, herritxarrak ez diz uxatu eta aterkin azpixan egon diz Angelei eta familixiai merezitxako omenaldixe etxeko. Herrixan sarri esaten douen modun, TXINGOR-EURITXAN be aurrea beti!

Hamen lagaten dotsuau urteurren honen harire ata dan eskuorrixe eta wikipedian idatzitxako Angelen inguruko artikulu:

https://issuu.com/turrune/docs/angel_diptikoa

https://eu.wikipedia.org/wiki/Angel_Etxaniz_Olabarria

Gora Angel eta gora Euskal Herri aske eta sozialisti!

40 urte datoz Angel Etxaniz Olabarria faxistak erail ebenetik! Zapatun ekitaldixe

1980ko abuztun 30in erailben Angel Etxaniz Olabarria BVE ko faxistak.

Angel militante abertzale eta ezkertiarra zan, batxe aurrera kirol elkarteko kidi be. Herrixan asko maitxatutako pertsoni zan Angel, 34 dantzaleku ospetsuko jaui be bazan eta handixeik gelditxugakon Angel hogetahamalauku ezixena.

Herixotza hau beste asko eta asko modun argitxu baik gelditxu zan. Herri modure Angelek merezi daben omenaldixe eingo dotzau Zapatun (Abuztuak 29) 20:30etan 34ko parin.

Denporakin batea geu be teknologixa barrixeta amoldaten gabiz eta orri hau sortu de wikipedian Angelei buruz dakauen informaziñoi guztiaz:

https://eu.m.wikipedia.org/wiki/Angel_Etxaniz_Olabarria

“Memoria kolektiboari heltzea beharrezkoa da, gure herriaren memoria kolektiboaren parte da hau ere, memoria latzaren parte. Egia, justizia eta erreparazio eskubideak lanketa handia suposatzen du. Eta guztiok ez gara leku beretik abiatzen. Zauriak osatu nahi baditugu, isiltasuna ezin da aukera bat izan. Ukatuak edo isilduak izandako sufrimenduak izendatzea eta gertatutakoaren memoria kritikoa lantzea beharrezko dira jendarte justu baterako. Ikertzea, aztertzea, biltzea, hausnartzea, argitaratzea, oroitzea, eta ez ahaztea.”