Ondarrutarrak ez gaz aldatzen!

Baieztapen hori ezta guri. Geure Artxibuk arakatzen ibili gaz eta dokumento honek billatu douz. 1956 tik 1973 rarteko idatzixetan irakurriko dozuenak gaur egunekuk dizela emoten dabe. Behatu bestelan.

Lelengoku, PLAXAN aurten eukiko douzen araun antzeakuk topa douz 1956 ko idatzixin.

Bigarrena, SATURRANen kutsadurin ingurun atatako idatzixe 1967 xan. Nahiz eta EGUZKI talde ekologistaik ez euan ordun.

Hirugarrena, 1956 ku. Gaur egun covid 19 dala ta dendak ordutegixe zaindu birdabe, ordun excelentisimun aginduz.

Laugarrena, KOFRAXAko lonjin ingurun 1958 ko idatzixe. Gaur eguneku emoten dau. Saltsi ordun, saltsi gaur.

Bostgarrena. Bai ordun bai gaur gure seme alaban heziketiaz arduratzen zinak euazen. Idatzi hau 1968 ku de.

Seigarrena, herriko kirol taldik bai gaur bai ordun krisi ekononmikuk gainditute euazen (diru beharrin), behatu 1973 ko idatzi hau

Zazpigarrena, 1962ko idatzixe da hau. AEK sortzeko euan bañe euskerin alfabetatzin lelengoko pausuk hasitxe euazen herrixan.

Ta Zortzigarrena, DEBEKU beti DEBEKU. 1971 ku de azkana. Txistu ta Tanboliñe joteko debeku ipini ben, horren aurrin imajinaziñoi.

Amaitzeko esan, nahiz eta 50 urte baño gexa pasa ordutik ona, antzeako gauzak gertaten dizela gaur egun.

45 urte diz KOLDO ARRIOLA txakurrak erailbela! Ondarruko herrixak EZ DAU AHAZTEN!

19 urteko herriko gazte arrunt bat zan Koldo Arriola. 1956ko Otsailan 12xan Berritxuko Orubixe baserrixan jaxu. Itxurribarriko tabernako langile familixan hasitxaku. Beran lagunak diñuenez politika gorabeheretan gexei ez sartzeku, osasuntsu, ikasli, txoieru, kajajostexako langili….

1975. urteko Maxatzan 23tik 24re bitxarteko goxaldin institutuko ikasle talde bat kurtso bukaerako afatxatik 34re ixuzela, Guardia Zibilan koartel paretik pasaten zin bitxartin, Guardia Zibil batek Koldo Arriolai koartelea sartzeko aginddu emotzan. Koartel madarikatu horreta sartu eta segundu gitxire entzun zan 19 urteaz Koldoi bixitxi kendutzan tirun soinu. Plastikozko poltsa baten sartu eta zamarran kamioin altza eben Koldo kanposanture. Familixiai ixe argirik esan ez eta handik ordu batzuta lortuben euran semin gorputze etxea eruti…

Hilketa hau inpune gelditzeko ahaleginak hasiera hasieratik ixan zin nabarmenak. Koldon ama Zelestina beran lagun bateaz koartelea jun zanin Hidalgo kapitxanak baieztatu eutsen Koldon hilketi eta Imanol Oruemazagak 2000. urtin batutako testigantzetan Koldon ama koartelea lagundu banak hauxe diño: “Cuando pedimos mas precisiones, se nos dijo que iba cantando en voz muy alta y que al llamarle atencion había respondido groseramente. Despues de entrar, según la versión policial, Arriola habría empujado al guardia civil y como consecuencia del empujón el arma habría disparado. Solo había sido un tiro, pero le había matado al chico instántaneamente.” Hauxe ixan zan bertsiñoi ofizialan eta guzurran hasieri.

Etsipen handiko egunak ixan zile esaten dabe testigantzak. Hileti herri guzti txakurrak hartute euala burutu zan, protesta bat edo beste ein zan, Guardia Zibilan kontrako pankarta batzuk be ipiniben herrixan… Futbol partiduk bertan bera laga, herriko denda eta tabernak zarratute egon zin… Orokorrin herri guztik sentiu ban tristura handiko egunak.

Ondarruko Ezker Abertzaleko artxibun hainbat dokumentu, txosten eta argazki topa douz Koldon herixotzin ingurun.

Artxibu arakatzen geuazela, len aipatu douen testigantzan txostenin, ekarpen modun Koldon irakasli ixan zan Jose Luis San Emeteriok Imanol Oruemazagai bixaldutzan eskutitze topa dou. Eskutitz honek Koldon hilketin inguruko bixipena kontaten dau berak bixi ixan ban eran eta momentu horretako egoerin ikuspuntu emonda:

Koldon erailketi ulertzeko eta egixe azaleratzeko behar beharrezku ixan da beran etxekun, lagunan, irakaslin… bixipenak jasoti. Horren adibide 2011an argitaratu zan “Koldo Arriola” liburu.

Gure betebeharra dou, bertsiñoi ofizialak ezkutun eta inpune mantendu nahi ixan daben histoixin zati honek lantzi eta egixe azalea ekarti. Estatun eta inddar polizialan gehigikerixan ingurun geure memoixi ez badou lantzen, beste batzuk eurana inposatuko dosku!

Egun esanguratsu hau oroitzeko herriko ERNAIko gaztik pankarta honek ipini dotxue Kofrai Zaharreko balkoin eta Koldo hil ben kuartela ixandako Maskulo Etxin.


45 urte gerua, KOLDO ARRIOLA EZ DOU IXELAIK BE AHAZTEN!

TURRUNEko erronkiaz aurrea! Herriko paetak berbetan

Domeki be alla da ta TURRUNE beran erronkakin jarraitzen dau. Batzuk zikinkeixi deitzetze beste batzuk adierazpen askatasune. Salatzeko, aldarrikatzeko, gogoratzeko, arte mota klase bat…. herrixan agertu ixan dizenin mezo bat zabaldu nahi ixan da. Franco diktadurapin hasi zin agertzen (guk dakiauenez behintzat) ta gaur egunearte jarraitxu ixan dabe. Guk pintadan irudixak gorde eindou herriko memoixi ixan eta dalako. On zeuen txandi de. Nun edo noiz eindako marrazkixak ete diz?

1- Nungo paeta ete da behean ikusten dozuena? Argazki hau 1986 xan ata zan

Erantzune: Pikolun Kuartelan aurrin euan horman

2- Nun margotutako pintadi de hau?

Erantzune: Zaldubideko horman

3- Hau plaiko muzturrin atataku de. Ze kolore bixixin margoztu zan hau?

Erantzune: Arrosa kolorez

4- Ze tokixan margotu zan hau?

Erantzune: Atxa pirereko paeta

5. Ze urtin margotu zan paet hau?

Erantzune: 2014 an

6- Ta hau nun atataku de?

Erantzune: Kalandixan

7- ze urtin ein ete zan Ortizeneko paetik margoketa hau?

Erantzune: 2014 an

8- Plaitxik atatako argazkixe da hau, noiz atataku?

Erantzune: 2016 xan

9- Paet handixe, pintxura asko. Nun da hau?

Erantzune: Harbideko pasealekun

10- Ze urtin eizan pintada hau Antsosoloko paetin?

Erantzune: 2016 xan

11- Plaxan gebizela atataku de beste hau, noiz?

Erantzune: 2014 an

12- Torturi salatzeko toki egokixau hau baño hobeik ez da herrixan, nun eizan ba?

Erantzune: Pikolun kuartelan atin

13- Argazki bi erakutzikotzuau on, noiz eta nun atatakuk diz?

Erantzune: 1987 xan Portuko horman

14- Toki askotan ordaindu etxen dabe kalik apaintzi, guk zeatxik ez? Txarli handixan lanak apaindu dabe herriko paetak, gure eskerrak berai

Ta amaitzeko argazki sorta bat erakutsiko dotzuau injustizixak salatzeko gabaz ta aringaingan eindako margoketak.

DIGITAL CAMERA
DIGITAL CAMERA
DIGITAL CAMERA
DIGITAL CAMERA
DIGITAL CAMERA
DIGITAL CAMERA

Domeketako erronki TURRUNIN. Zeintzuk diz argazkixan agertzen dizenak?

Domeketa pasa dou TURRUNEko erronkak. Beste behin, Ondarruko Ezker Abertzaleko argazki bildumatik ata douz behian erakutsiko dotzuauen argazkixak. Sasoi desberdiñetan atatakuk diz, ia ezautzen dozuen bertan agertzen dizenak.

  1. 1977 xan Donostiko frontoi baten atataku de behian ikusiko dozuen argazkixe. Goxan ezkerreta mutil bakarra agertzen da. Nahiz eta argazkixe illun samarra dan ezautu ixan douenok (on dala gitxi junde gure artetik) di da baten ezautukou.

Erantzune: Jose Mari Argoitia

2. Beste argazki hau 1970 in atataku de. Zeintzuk ezautzezue hamengo argazkixan?

Erantzune: Irune, Itziar,…Imanol Oruemazaga

3. 1.979 xan atatako argazkixe da hau. Iparraldea jun zin herrittarrak dantzan etxea. Zeintzuk daz kaxi eusten?

Erantzune: Kepa Perez Urraza, JoseMari Naberan, Gerardo Garramiola,

4. 1.973 an Asterrikan atataku de beheko argazkixe. Zeintzuk diz dantzan dabizenak?

Erantzune: Estitxu Artetxe eta Andoni Ugartetxea

5. 1.978 xan atatako argazkixe da behian ikusikozuena. Dantzaxan ixenak asma bizue (gaztiauak zin danak be ordun)

Erantzune: Joseba Andoni Agirretxea, Gotzon Itsaso, Mikel Etxaburu,Aitor Urkiz,Kepa Belaustegi, behian Anartz Aranbarri,Gotzon Ferreira

6. Beste hau 1.979 ku de. KRESALA K.E. dantzaxak diz beheko argazkikuk. Zeintzuk ete diz.

Erantzune: Jon Iñaki Alkorta, Aitor Artetxe, Ramon Osa, Andima Lertxundi, X, Ibon Ibazeta, Andoni, behian, Gotzon Itsaso, Koldo Ituarte, Josu Garalde, Mikel Etxaburu, Ferreira, Asier Lertxundi, Anartz Aranbarri

7. Atzerutz eingou 1976 rarte. Tanborradan agertzen dizenan ixen batzuk eskatzen dotzuau. Dale…

Erantzune: Ruben Bilbao, Ramon Osa, Alatz Urresti, Iñaki Arriola, Gorka Urkizu

8. 1.980 re salto engou. Ondarrutarrak diz honek?

Erantzune: Agurtza, Arantza Etxebarria, Amaia Egaña, Lurdes, Karmele Bizkaia eta behian Sorkunde Etxebarria

9. Aurrea eingou denboran. Hamendik aurrea erakutsikotzuauen argazkixak atzokuk dizela esan geinke. Zeintzuk diz Baxonan atatako argazkixan agertzen dizenak?

Erantzune: Juanito, Jose Txikixe, Txapin, Iñaki Burgoa eta Luken Otxoantesana

10. 1.999 atataku de hau. Pikoloz inguratute dazen goi mallako emakumin ixenak esango zendueke?

Erantzune: Karmele Bizkaia, Karmele iparragirre, Sorkunde Santakruz

11. Ze txarangakuk ete diz behian dazenak? Zeintzuk diz ba.

Erantzune: Baraiku, Jose Felix, Pie de Hierro, Elisabet, Ibai, Iera. behian Maribi, Julen Karril, Aramaio, Nekane Euskadi

12. Herriko Takolo, Pirritx eta porrotx zeintzuk ete diz.

Erantzune: Iera Arantzamendi, Oier Lertxundi, Leire Beitia eta Irati Markes

13. Lotsi etxin lagata urten dabe honek. Zeintzuk diz ba?

Erantzune: X, Laiene, X, Bitxore, Mari Paz, Miel Mari

14. Fuolin be badakiauela erakusteko hamen lagaten dotzuau hau. Baloi kuadrau dala pentsaten dabenak be badaz tartin.

Erantzune: Agurtza, Mikel, Salba, Botx, Kirmen, Danel, jarritxe, Ikurne, Aitor,Aitziber Ibaibarriaga, Abel, Ekain, Julen, Gontzal

15. Amaitzeko argazkixe. Honek serixuauak diz (jakintsuk). Esautzezue batenbat?

Erantzune:X, Aramaio, Brontxe, Epi, Kaniki, Ion Kirru, X ,X, X, Zubikarai,, Solabarrieta, X, X, X, X behian, Iriondo, Ruiz, Eider,, Toxu, Azpillaga, Solabarrieta, Zubikarai, Solabarrieta, Julen, Laka, x, Alex pite.

LIBORIO URRUTIA ATXURRAn artxibuk eskuratu douz

Otsailak 25 in esaskun agur LIBORIOk, herriko bertsolaxak. Askotan entzun ixan douz beran bertsuk herriko ekitaldi desberdiñetan, beti prest eualako esku bat botateko ta nun hobeto beran idazlan, argazki, liburo ta oroitzapenak gordeteko herriko artxibun baño. Etxekukin harremanetan egon da gero gure eskutan lagati berehala onartu ben, aurretik erakutsi ein gentzan gure lanan nundik norakuk. On geuri tokaten gasku klasifika ta ganoraz gordeti gure ondorenguntzako. Herri Memorixi etxen gaz!

21. eguneko erronki Turrunin. Ondarru pegatinetan!

Behian ikusiko dozuezen irudixak pegatinak diz, dan danak Ondarrun atatakuk ta paparrin ibili douzenak diz. Gaurko erronkin asmu de igarti ze urtitan ata zin.

  1. Aspaldi baten ikurriñe udalin ipintxeko herri kontsulti eizan, noiz?

Erantzune: 1977

2. Herriko gaztik batzeko lokal baten beharrin Alfa eraikine bereganatzi pentsatu ben, ta hori dala ta pegatina hau ata zan, noiz?

Erantzune: 1.987

3. Arazo handi bat bixi ixan gendun hamarkada baten ta horren aurrin KRESALA k.E. tik jaxetako tanborradan atatako pegatini de beheku, noiz ata zan?

Erantzune: 1.988

4. Errepresiñoik gogor astindu dau gure herrixe ta hori gogoratzeko pegatina hau ata zan, noiz?

Erantzune: 1.987

5. Herrixan saski baloi taldi egon da urtitan ta ekimen desberdiñak eitxuz, hoietako bat III. saski baloiko 24 orduk, ze urtetan ixan zan hori?

Erantzune: 1.988

6. Gaztetxik noiz ata ban pegatina hau?

Erantzune: 1.988

7. Lan mundu ikutuko dou on. Arrantzalik lanea jun bir ta dana oztopu. Ba hori salatzeko gogor borrokatu ixan dabe ta pegatiña hau de horren adierazli. Noiz ata zan?

Erantzune: 1.984

8. Gaztetxik eraso askoi aurre einbir ixatza, teknikuk, politikuk, polizialak…. bañe aurrez aurre topa gatxue. Noiz ata zan pegatina hau?

Erantzune: 1.998

9. Txomin Agirre idazlin (GAROA, KRESALA …) 125. urteurrena ospatu gendun aspaldi, noiz?

Erantzune: 1.989

10. Urtero lez, herriko jaxak ospatzen douzenin herrixan falta dizenak gogun eta paparrin eruten douz, ze urtitaku de pegatina hau?

Erantzune: 2.000

11. Jaxetan ondo pasa bañe ez pasa, horren ingurun ata ban udalak pegatina hau, noiz?

Erantzune: 1.989

12. Soldautzin kontrako borrokik beran ondorixuk euki zitxun. Ondarrutar tropa ederrak amatxu ban Basauriko kartzelan. Pegatina honetan agertzen dizen laurak barne (URKO, TODOR, MIKEL, ETOR ). Noiz ata zan?

Erantzune: 1.995

13. Ondarrutarrok ez gaz gure herrikidik bakarrik lagaten ohitxute. Ceuta, Avila, Soria, Paris, Burgosea … erungotxue, bañe gu beti albun eukiko gatxue. Ze urtitan eizan martxa hau?

Erantzune: 2.001

Goixan agertzen dizen pegatinak Ondarruko Ezker Abertzaleko pegatina bildumatik atatakuk diz. Batzen jarraitzen douz, ta baten batek gure eskutan nahiko baleuke laga beranak gure korreure idatzi: otzara@hotmail.com eta gu zeuekin jarriko giñake kontaktun. Milla esker.

📸 Udabarriko gazte ekimenak irudixetan!

Egili: Ondarruko Ernai

Gazte Topaguni, Gazte Martxi… urteroko ehunke gazten elkarguni bihurtzen dan espazixu. Lehenengo Jarrai eta honeaz batea Gazteriak, urte batzuk gerua Haika, gero Segi, ta gaur egun Ernai eta Aitzina.
Zemat bixipen, zemat abentura eta egun intenso gordeta gure oroitzapenetan egun berezi horren ingurun. Urte guztiko burruka eta biharran “sarixe” ixaten dala esan geinke Herri Mugimenduko militantiontzako eta beste hainbat herritxarrentzako. Formakuntzaz, tailerrez, hitzaldiz, eztabaidaz… betetako egunak ixaten diz, eta zelan ez, jai giruk pixo handixe eukitxen dau ekimen honetan.

Aurten, BidEHbat! gazte martxi euan antolatute Gazteok Independentzia lemapin, baine esparru guztitxako estenatoki asko modun, udabarriko ekimena bertan behera gelditxu de. Pena handiz hartu gendun barrixe nahiz eta logikuena ixan magnitude honetako ekitaldi hau hasieratik bertan behera lagati.

Nostalgixan jausti be politxe ixaten da batzutan. Seguru urte ezberdinetako argazkixak bixaldu doskuen herritxarrak urte batzuk atzea ein dabela argazki honek ikusiaz batea. Gure asmu hoixe da. Urte batzuk atzea ein eta jaso douen argazkixakin beteti aurten sentiuko douen hutsuni. Horretaz aparte, sare sozialetan ekimen parte hartzaile bat dakau antolatute. Gazte martxi ixango zan egunetan (Apirilak 10,11,12) edozein urtetako udabarriko ekimenen bateko argazkixak altzatea animaten douz herritxarrak Ondarruko Ernaiko sare sozialak etiketauaz ero ixendatuaz.

Esan bihir dou, nahiz eta Gazte Martxi eztan burutuko, antolatzailik egitarau moldatu eta beste bat antolatu dabela internet bidez. Nahidabenak jarraitxu YouTubeko kanalin labur.eus/bidehbat -en jarraitxu leike.

Hamen lagaten dotsuau jaso douzen urte ezberdinetako argazkixak, urteka ordenata eta urte horretako abestixak:

1995in Jarraik antolatutako Mendi Marti Beratik Garazire.

1999an Gazte Abialdia herririk herri. Jarraik 20 urte beteban urti.

2003an Mendi Martxi. Algorta-Gernika

2004an Itsasondon ospatutako gazte topaguni.

2005in Gazte Mugi Markinan.

2006. Gazte Topaguni Etxarrin.

2007an Gazte Martxi. Untzaga-Laudio. Gure izarra Independentzia!

2012ko Gazte Martxi. Saratik Lesaka

2013an Ernai antolakundin sorreriaz batea Gazte Danbada Orduñan.

2014an Burutakzio topaketak ein zin Altsasun. Gazte mugimenduko militantin formakuntzako espazixu.

2015in Gazte martxi ein zan Lekunberritxik Berriozarrea.

2016an Gazte Danbada Laudixon.

2017an Gazte Akelarrea Igorren.

2018an Gazte Akelarrea Oiartzunen.

Eta hau ixez, 2019an Gazte Antolakundi sortu zan 40. urteurrenin ein zan jaialdixe Lemoan.

Eskerrik asko argazkixak bixaldu dozuezen danoi! Gogoratu argazki gexa topa ezkeo ernaiondarru@gmail.com ea bixaltzi 😉

Hamen lagaten dotsuau len aipatutako ekimenan egitarauk:

17. egune Turrunin. Ezautzezue nun dazen honek tokixok?

Gaurko erronkan ez da iñor agertuko, bañe Ondarru dala ziurtaten dotzuau. Ez diz gaur eguneko argazkixak, herrixe aldatzen jun de itxuraz bañe…..ONDARRU de!

  1. Aupa A…… abesten gendun gaztetaz, ze toki de?

Erantzune: ASTILLERU

2. Apartea jun baik beste irudi hau nun da atata?

Erantzune: ASTILLERUko bidi jarraitxute (Kantxopin erreka beste aldin)

3. Hau argazkixau goiko aldetik atata da (ordun ez euan dronik) Ze toki de hori?

Erantzune: Zubi barrixan beste aldi, eraikin horretan egon zan lelengo herriko telefono zentraliti

4. Nungo paetin euan pintada hori?

Erantzune : Zaldubideko paretin

5. Zer zan erreka ondun agertzen dan etxetxo hori?

Erantzune: Lelengo Fabriki zan, gero herriko lelengoko Gaztetxi

6. Nun euan aldatz hau?

Erantzune: Kamiñaldea juteko aldatza

7. Nungo lurrak da mobiuten eskabadora hori?

Erantzune: Astilleruko lurrak

8. Ze bide da hori?

Erantzune: Astillerure juteko eiben bidi

9. Hau be Ondarrure de? Nun da ba.

Erantzune: Kanposanto barrixe

10. Dronaz (je, je) jarraitzen dou. Hori gitxiengo eskoriala da, zer dala ta zer dala eraikin hori?

Erantzune: Kanpotik herrire etorritxakun etxi edo Danak ofizinetan biharra etxen daben tokixe

11. Ta lur guzti hori nun euan ba?

Erantzune: Txori erreka azpiko lurrak

12. ta atzana. Hau ezaunaua da.

Erantzune: Kalatraban zubixe altzaten

Amaitzeko esan TURRUNE etxen douenok pentsaten douela gure arbasuk bueltan etorriko balitxake dazen tokitxik … ez leukiela ONDARRU ezautuko!