47 urte pasa diz Fran Aldarondo Badiola “Ondarru” hil bela Guardia Zibilak Ibarrako Izaskun auzoko Maita Goikoa baserrixan. Hasieran ETA erakundeko militanti eta gero Komando Autonomo Antikapitalistetako erakundeko partaidi. 1977ko sasi indultuaz kalea urten ban azkeneko presu ixan xan “Ondarru”. Bi urte geruaua hil ben Guardia zibillak.
Urtitan Iparraldin bixi ixan da ROMAN beran herritxik ihesin jun biharra euki balako 80.hamarkada amaieran. 1981ko urrian 5 in atxilotu ben lelengoz eta handik Puerto de Santa Maria erun ben. Kartzelatik urten eta handik denbora gitxire hanka ein ban.Arpei baiko pertsoni bihurtu zan urtitxan ROMAN, errepresiñoi tarteko eta silueta bidez erakusten gendun sasoi hartan pegatina eta karteletan. Iparraldin bixitxik asko baldintzatu ban beran eguneroko bixitxi, erdi izkutun biharra einbihir ixati adibidez eta beti billurrez noiz atxilotu eta Espainiaratuko ben. Ametsgaiztuai amaieri alla arte eta 2014ko gabonetan egoera barrixan aurrin buelta eiban herrire eta ongi etorrixe eingentzan lelengo kalekutzeko eskillaretan eta plaza musikan handik egun gitxire. Horren ondoren Iparraldea buelta eiban ta bertan hil zan atzo 67 urte eukazala.
Zure lakoxe pertsonai esker alla gaz gaurko egoera ta dana dakau eskertzeko, inoiz ez ahazteko!
Gure dolumiñak etxekuai eta lagunai!
Gaur (U-10, zapatu) eongo da berai azkan agurre emoteko aukeri eguerdiko ordu bixetatik arratsaldeko seireta, Pompes funebres Hirigoyemberry 2bis rue de l’ autoport, 64700 Hendaye.
90 urte einaz junde gure ITZIAR, Ondarrutarrontzako ITZIAR AKEITA ixango da beti. Emakume BORROKALAXE letra handixakin, ez ixelako kargoik euki dabelako, kaleko ekintzalli ixan dalako baño. Kantxopi beran bixi tokixe eta militantzixa leku, AKEITA taberni beran lan tokixe, herrittarran topaguni bihurtu bana. PRESO ta IHESLAXAN aldeko militante sutsu, zemat diru batu daben euran alde ezingo litxake zenbatu. HERRI BATASUNAko amorratu (argazkixan ikusten dan latxeik) hil arte, eta Erakundi beti bixotzin (kokotin beti Aizkori eta sugi).
Aspaldi hasi zan militantzixan beste lagun multzo handi bateaz, lelengo kultur mailako ekintzetan (Frankismuk beste bideik ezebalako lagaten) ta “transiziñoi” aila zanin PRESUN ALDEKO mobilizaziñoi ugaritxan.
EGIN egunkarixaz armozateban egunero (berantzako droga bat latxek zan). Euskerin aldeko mugimendu bultzatzen be ibili zan eta KORRIKAn be hutsik ez ban etxen (gorputzak lagundutzan arte), Iñautexetan be lelengokutariku zan mozorrotzen…kaletarra zala esan geinke berba baten.
ITZIARek gauzak ARGI EUKAZEN, ta holakoxi zalako bera mintzen ahalegindu zin aurkarixak BOIKOTeaten beran taberni (beheko oktabillan agertzen dan latxeik). EZEBEN EZAGUTZEN ITZIAR!
Beheko argazkixe aurtengo jaxetan atataku de PRESO ta IHESLAXAN aldeko Kantxopeko txosnan montajin. Hurreatu, “zelan gure gaztik?” galdetu eta lenako kontuk konta, onguk entzun, anekdotak… eta jaxak ondo ondo pasateko esanaz agurtu. Argazki horretako gaztik eta Itziarren artin belaunaldi oso bateko aldi egon arren, bai Itziarrek eta bai gaurko gaztik oso argi dauke zer ixan zin belaunaldi hori, on zer gazen eta ondorenguk zer ixango dizen! Helburu bardin bardiñakin, Itziarren belaunaldi horrek amesten ban gauza bardiñak amesten douz. Eta lortu arte ez gaz gelditxuko! Ez hoixe!
Herri zapaldun aldeko borroketan be lehen lerrun ikusi ixan dou on dala gitxi be
Ondarruko Ezker Abertzaleko komunitate osuk galera handixe sentiu dau ITZIARen herixotziaz eta gure dolumiñak emoten dotzau hamendik beran etxekuai eta lagunai.
MATXE IZAN ZATXUAU ITZIAR eta beti gogoratuko zatxuau. JO TA KE IRABAZI ARTE!
83 urteaz jun gazku NATI, belaunaldi barrixantzako ez da hain ezagune ixango bañe NATI ezautu douenontzako kide handi bat galdu dou gaur. Gaztiauak gazenok ondiokan gogoratzen dou Ortizeneko fabrika aurrin euan zapatexan biharrin (Ituartenin), beran irriparriaz beti baikor. Etxetik jaso ixan ban Abertzaletasunan eskoli, atxe, Gernika Batalloiko partaidi ixan zan (II. Mundu gerran Paris askatubenetako bat). Frankismo garaixin Kristau komunidadin parte hasiera hasieratik (Josefinaz, Karmeleaz…). “Demokrazi” hastapenetan be kalez kale ibili zan Presuk herriratzin aldeko borrokan, Ezker Abertzalin oinarrixe sendotzen eta zabaltzen, beti umiltasunetik ( argazkixetan beti atzeko lerrutan, diskreziñoiaz) ta nahiz eta urtikin aurrea jun Herri Harresixin be esan kikildu ta han ikusi gendun kanpotik etorritxakuai aurre etxen.
Zuen lakoxiai esker guk hamen jarraitzen dou, garai desberdiñetan bañe helburu bardiñakin. Zuen ametsak geurik dizelako Zuen borrokak alperrikakuk ez dizelako ixan egunen baten gure Burujabetasune gure eskutan eukikouelako, mille esker NATI!
Ixe mende erdi pasa da (gaurko egunez on dala 46 urte) bañe gu ez gaz ahazten ANGEL ETXANIZ OLABARRIAn erailketiaz. Abertzale konprometitu, ez berbaz, ekintzakin baizik. Frankismo garaixin militati gatxe zanin dana emon ban Euskal Herri Aske baten alde (bixitxi barne). Kartzeli be ezagutu ban beste hainbat kideaz batea, aurkarixak baekixen ideal senduk eukazela eta ordain arazi eitzen. 34 Dantzaleku zan beran lantokixe bañe hori baño gexaua be bazan toki hori, han batzen zin sasoi ilunetan ihesin ebizen hainbat Euskal Herritar ta bertatik leku segurutan amaitzen ben ( 34ko paetak berba engo baleuke..). Hiltzallik be jakiñin euazen nun egoten zan ta bertan garbitxu ben ANGEL eta beste hainbat lagun be zauritxute gerta zin egun latzgarri horretan.
Belaunaldi barrixak jakitun egon birdiz nundik gatozen eta nortzuai esker gazen eraikitzen bixarko Euskal Herrixe. Borrokatu baik ez dala ixer lortzen eta ANGEL eta beste askorei eskertzi zor dotzauela.
Argi dakau, Lengo Faxistan ondorenguk dizela gaur egunekuk ta aurrin lengo Borrokalaxan seme-alabak topakotxuezela jakin beharko leuke eurak. Ez zatxuau ahaztuko ANGEL!
Urtero lez beran lagun eta etxekuk be gogoratzen jarraitzen dabe ta lora txortak eskeintzen dotze ANGELei.
Gaurko egunez on dala 85 urte jaxo zan Ondarrutar borrokalai handi bat, ANDONI ARRIZABALAGA BASTERRETXEA. Garai illunak toka gakon bixitxi ta halan da guzti pertsona mirestu bihurtu zan bai Ondarrun eta batxe be Euskal Herrixan. Famili Abertzale baten jaxo, Dantza mundun lelengoko pausuk emon, Mendixan maitale bihurtu (hil be han eizan), eta Euskal Herrixan alde ixe bixitxi emon ban pertsonaia ixan zan Andoni. E.T.A. erakunde armatuko partaidi ixanik Frankismun aurkako borrokan aurrez aurre hartu ban parte. Tortura latzak jasan ixan zitxun (ITZIARREN SEMEA abestixe beran ingurun idatzi ben), Kartzela desberdiñetan egon zan, Heriotz zigorra eskatu ben berantzat ta mobilizaziñoi handixai esker ez ben garbitxu.
1977an kartzelatik urten ban Amnistixin legi aplikatzenelako, ordurako L.K.I. alderdiko partaidi bihurtute euan eta lan politikuaz jarraitxu bat herrire etorri ondoren.
(Bilbon atatako argazkixe da goiku, beran Ongi etorrixin)
1984ko uztailan 31an Mont Blanc mendixan gertatutako istripun hil zan eskalaten ibillela beste kide batzukin batea.
(Hil zan egun bardiñin atatako argazkixe da goiku, ordu batzuk lenaua, bertan agertzen diz ANDONI eta ABEL OLEA lagune)
*IMANOL ORUEMAZAGA BASETAk esaten ban latxeik Ondarruko herrixak beran 1968xe euki ban (PARISko 68ko maiatzaz konparaketi eindde) eta beran CHE GEVARA (ANDONI ARRIZABALAGA BASTERRETXEA zana)
Ezin sinistute gaz jaso douen golpe gogorraz gaur goxin. Agurrik emon baik junde gure artetik LAGUN ta BORROKA KIDI. Begixetatik malkoka ta bixotza kuxkurtute ezin idatzitxe gaz beran agurre. Gauza asko esango genduke beratxik bañe pentsaten dou gu ongun ixilik geatu bikogiñakela. Laukote bateko partaidi, hasi militantzixatik (JARRAI gazte erakundin) ta gaur egunearte, ziur gaz euran berbak zehaztuko dabela ENEKOn bixitxi. Guk gure aldetik esan, faltan botako zatxuauela aurtengo PLAZAGAÑIn (inoiz ez ban hutsik ein turnu etxen) edo ta hain matxe ban Atako Bandan dantzan Arrantzale egunin edo Maxatzan batin L.A.B. sindikatuko ikurrraz langillin eskubidin aldeko martxan (aurten be Durangon lelengoko lerrun alkarreaz egon giñan) edo PRESO ta IHESLAXAN aldeko mobilizaziñoitxan edo Jai Braiango solasaldixetan mundu konpondu nahixan edo ta gaur herixotzik erun zatxun Kantauri itsosoko azpixak miatzen.
TURRUNE etxen douen partaidion partez, dolumiñak etxekuai eta hurbilleko guztiai ta esan latxeik ingurukun berban zain geatzen gaz.
Zure baikortasune guaz geatzen da LAGUN!
Hauxe da irakaskuntzako LAB ek zabaldu daben kartel eta textu.
🔴 Atzo Eneko Akarregik utzi gintuen. Berri latza LABen komunitate guztiarentzat.
✊🏻 Militante nekaezina, konprometitua eta alaia. LABeko kidea eta hamaika saltsa eta borrokatan aritua, azkenera arte.
🤍 Lurrak goxo har zaitzala, Eneko!
🌹 Zure urratsak langileontzat bide!
MIKELek idatzi daben lau lerro nahiko gentzake gehitxu gure idatzixai:
“Eta…itsasoak asko eman digu, baina oraingoan, DENA kendu digu. ENEKO, ze miñ klase da hau bañe? Eta on?, zelan erungou hau miñau, ulertzeko be kapaz ez gazen hutsune infinito hau? Baakixu, ENEKO, gu hamen gazen bitxartin asko matxeko zatxuauela. Ikusiko gaz!“
TXILENU desixenez militantiontzat, Jabi gexenantzat. Kantxopeko kuadrillaku, portuko langilli urte askotan (arrain erosle lez) eta bi seme/alaban gurasu ta halan da guzti gaztetatik buru belarri sartu zan Euskal Herriko politikagintzan. Hasieran JARRAIko militante latxeik, gero H.A.S.I.ko burkidi eta HERRI BATASUNAko lelengotariko mahai-kidi, SORTUko herriko taldeko kidi, EH Bilduko hastapenetan be buru belarri ibili zan, beti beti gaur arte Ezker Abertzaleko kidi.
Digitalizaziñoi aruaz batea sare sozialetan buru belarri ibili ixan da, LASUNE twiterrin, Faceboken, TURRUNEko lelengokutariko partaidi, argazkigintzi be landu ban, beranak diz gure artxibun dazen argazki zahar pillu (Ikurriñan legalizaziñoikuk, FRANen etorrerakuk, ABIALDIAkuk…). Bizitzako azkan etapan GURE ESKU DAGOko kidi be ixan zan, Katalan herrixaz lotura estu be euki ixan dau (ANNA GABRIEL C.U.P.eko diputadiaz agertzen da beheko argazkixan).
Gaxotasun gogor batei aurre ein bihir ixatza urte batzutan eta zelan ez tinko erantzutza egoeriai (etxekuk dakixe benetan horren barri), halan da guzti umoretsu ikusten gendun kalin. Ondioik gogoratzen dou irribarriaz esaten banin, hiru bidar ikusitzanela San Pedroi txankletak eta gure artea etorri zala osteabe bixitxea. Eon bizan tokixan ekixen egoten beti, manifetan, enkarteladetan, posta bidezko botuk preparaten, kartelak ipintxen…beti lagun artin.
Ta alla da egune ta “etxekuk” badakixe zelan agurtu zazen zure bixitxako amaieran, umoretsu, TENTE, “Etxeko” Watsap taldin zeuk geuri animuk emoten ta gu malkotan hori irakurriaz. JABI, JARRAItxukou betiko bidin, zeuk amesten zendun helburuk lortu nahixan eta LORTUKOU, eztakau zalantzaik. Agur LAGUN eta BURKIDE!
*TURRUNE etxen douen kide guztin partez besarkada handi bat etxekuai eta lagunai.
Atzo jaso gendun albistiaz mundu gelditxu gazkun herritxar askorei. AITOR ORMAZABAL SALEGIk laga gatxun. Azkanengoko astik berantzako eta ingurukuntzako errezak ixan ez bazin be, baikortasunaz eta inddarraz aurrea etxeko goguaz euan. Berak esaten ban modun “aurresku etxeko modun”.
Ez zan gatxe zuaz topo etxi, Portuko Ranpan, Gaztetxin, Kamiñazpin, Berritxuko kanpofuelin, bodyboard etxen hondartzan, parrandan, zubiko saltutan, frontoin… eta zeuazen leko guztitxan hain berezixe zan zeure umoriaz danok alaitzen. Hurrengo disparati noix esango zain danok. Jakin daixun, lagako dozun hutsuni handixe ixango dala; bai herrixan, eta batxe be gutako bakotxan bixitxetan.
Herri mugimenduko ekimenetan be han zeuazen beti: ERNAIko deialdixetan, presun aldeko mobilizaziñoi eta elkartasun keinu bakotxin, plazagainin, herriko pala txapelketan, gazte eguneko kamiñazpiko pregoitxan, bozki eskatzen, Dinamartxan, Mirentxineko txofer… Beti konplize eta esko bat botateko prest.
Eskerrik asko herrixai eta gutako bakotxai emondako danaatxik. Gu, horretxeaz danaz geatuko ga, eta zeure umore eta poztasunaz aurre engo dotsau zeure faltiai. Faltan botako zatxuau; inpreñun topako ga, eta parranda eder bat botako dou! Turrunetik besarkada estu bat familixiai eta inguruko guztiai.
Kolpe gogorra jaso gendun jakin gendunin pasan domekan KIXKUR jun zala gure artetik. Idazli (IZAINA, GATIBU SORTU NINTZEN, ERROTARRIA, EZ DAGO EZER ETXEAN, URRUN DA ZERU URDIÑA, ADLOTSE, TXOMIN “AURRERA BOLIE” diz besteak beste berak idatzitako liburu batzun ixenburuk), preso ohie (27 urtin euki ben preso Estatu Españoleko espetxe desberdiñetan) eta gexenbat, Memoixi gordeten ibili dan kidi. Mendaron jaxo, Lasturren eta Deban ikasi ta Euskal Herrixan aldeko borrokan hezi gure ingurutan, horren ordaiñin hainbat kartzela ezautu ixan ban. Batek baño gexauarek galdetuko dozue ea Ondarruaz ze lotura euki ban berak. Lehen esan latxeik idazle ixatiaz aparte Memoixi gordeteko eta trasmisiñoi lantzeko lan izugarrixe eiban AMETSEN LIBURUA (2015) lana koordinaten. Bertan, 426 euskal preso, iheslari eta erbesteratun ahotsak, ametsak eta esperientziak biltzen diz, bakotxak orrialde zuri baten idatzitxe edo marraztutaku oinarri hartute. Testigantza-liburu itzela da, Angela Davisek berak goratu ban lana. Ta hor kokatzen da KIXKUR eta gure herrixan arteko kidetasun hasieri. Denporan ibili zan gure herrixan harremanak lantzen, gertaerak ezautzen, jentiaz egoten…
*Ikusten zazen irudixak Ondarruko Txokun atatakuk diz, egunetan ibili zin grabaketak eta elkarrizketak etxen berak hala eskatute.