Memoria historikoa

21. eguneko erronki Turrunin. Ondarru pegatinetan!

2020/04/112020/04/11turrune

Behian ikusiko dozuezen irudixak pegatinak diz, dan danak Ondarrun atatakuk ta paparrin ibili douzenak diz. Gaurko erronkin asmu de igarti ze urtitan ata zin.

Aspaldi baten ikurriñe udalin ipintxeko herri kontsulti eizan, noiz?

Erantzune: 1977

2. Herriko gaztik batzeko lokal baten beharrin Alfa eraikine bereganatzi pentsatu ben, ta hori dala ta pegatina hau ata zan, noiz?

Erantzune: 1.987

3. Arazo handi bat bixi ixan gendun hamarkada baten ta horren aurrin KRESALA k.E. tik jaxetako tanborradan atatako pegatini de beheku, noiz ata zan?

Erantzune: 1.988

4. Errepresiñoik gogor astindu dau gure herrixe ta hori gogoratzeko pegatina hau ata zan, noiz?

Erantzune: 1.987

5. Herrixan saski baloi taldi egon da urtitan ta ekimen desberdiñak eitxuz, hoietako bat III. saski baloiko 24 orduk, ze urtetan ixan zan hori?

Erantzune: 1.988

6. Gaztetxik noiz ata ban pegatina hau?

Erantzune: 1.988

7. Lan mundu ikutuko dou on. Arrantzalik lanea jun bir ta dana oztopu. Ba hori salatzeko gogor borrokatu ixan dabe ta pegatiña hau de horren adierazli. Noiz ata zan?

Erantzune: 1.984

8. Gaztetxik eraso askoi aurre einbir ixatza, teknikuk, politikuk, polizialak…. bañe aurrez aurre topa gatxue. Noiz ata zan pegatina hau?

Erantzune: 1.998

9. Txomin Agirre idazlin (GAROA, KRESALA …) 125. urteurrena ospatu gendun aspaldi, noiz?

Erantzune: 1.989

10. Urtero lez, herriko jaxak ospatzen douzenin herrixan falta dizenak gogun eta paparrin eruten douz, ze urtitaku de pegatina hau?

Erantzune: 2.000

11. Jaxetan ondo pasa bañe ez pasa, horren ingurun ata ban udalak pegatina hau, noiz?

Erantzune: 1.989

12. Soldautzin kontrako borrokik beran ondorixuk euki zitxun. Ondarrutar tropa ederrak amatxu ban Basauriko kartzelan. Pegatina honetan agertzen dizen laurak barne (URKO, TODOR, MIKEL, ETOR ). Noiz ata zan?

Erantzune: 1.995

13. Ondarrutarrok ez gaz gure herrikidik bakarrik lagaten ohitxute. Ceuta, Avila, Soria, Paris, Burgosea … erungotxue, bañe gu beti albun eukiko gatxue. Ze urtitan eizan martxa hau?

Erantzune: 2.001

Goixan agertzen dizen pegatinak Ondarruko Ezker Abertzaleko pegatina bildumatik atatakuk diz. Batzen jarraitzen douz, ta baten batek gure eskutan nahiko baleuke laga beranak gure korreure idatzi: otzara@hotmail.com eta gu zeuekin jarriko giñake kontaktun. Milla esker.

📸 Udabarriko gazte ekimenak irudixetan!

2020/04/082020/04/08turrune

Egili: Ondarruko Ernai

Gazte Topaguni, Gazte Martxi… urteroko ehunke gazten elkarguni bihurtzen dan espazixu. Lehenengo Jarrai eta honeaz batea Gazteriak, urte batzuk gerua Haika, gero Segi, ta gaur egun Ernai eta Aitzina.
Zemat bixipen, zemat abentura eta egun intenso gordeta gure oroitzapenetan egun berezi horren ingurun. Urte guztiko burruka eta biharran “sarixe” ixaten dala esan geinke Herri Mugimenduko militantiontzako eta beste hainbat herritxarrentzako. Formakuntzaz, tailerrez, hitzaldiz, eztabaidaz… betetako egunak ixaten diz, eta zelan ez, jai giruk pixo handixe eukitxen dau ekimen honetan.

Aurten, BidEHbat! gazte martxi euan antolatute Gazteok Independentzia lemapin, baine esparru guztitxako estenatoki asko modun, udabarriko ekimena bertan behera gelditxu de. Pena handiz hartu gendun barrixe nahiz eta logikuena ixan magnitude honetako ekitaldi hau hasieratik bertan behera lagati.

Nostalgixan jausti be politxe ixaten da batzutan. Seguru urte ezberdinetako argazkixak bixaldu doskuen herritxarrak urte batzuk atzea ein dabela argazki honek ikusiaz batea. Gure asmu hoixe da. Urte batzuk atzea ein eta jaso douen argazkixakin beteti aurten sentiuko douen hutsuni. Horretaz aparte, sare sozialetan ekimen parte hartzaile bat dakau antolatute. Gazte martxi ixango zan egunetan (Apirilak 10,11,12) edozein urtetako udabarriko ekimenen bateko argazkixak altzatea animaten douz herritxarrak Ondarruko Ernaiko sare sozialak etiketauaz ero ixendatuaz.

Esan bihir dou, nahiz eta Gazte Martxi eztan burutuko, antolatzailik egitarau moldatu eta beste bat antolatu dabela internet bidez. Nahidabenak jarraitxu YouTubeko kanalin labur.eus/bidehbat -en jarraitxu leike.

Hamen lagaten dotsuau jaso douzen urte ezberdinetako argazkixak, urteka ordenata eta urte horretako abestixak:

1995in Jarraik antolatutako Mendi Marti Beratik Garazire.

1999an Gazte Abialdia herririk herri. Jarraik 20 urte beteban urti.

2003an Mendi Martxi. Algorta-Gernika

2004an Itsasondon ospatutako gazte topaguni.

MF2-2201
MF2-2201

2005in Gazte Mugi Markinan.

2006. Gazte Topaguni Etxarrin.

2007an Gazte Martxi. Untzaga-Laudio. Gure izarra Independentzia!

2012ko Gazte Martxi. Saratik Lesaka

2013an Ernai antolakundin sorreriaz batea Gazte Danbada Orduñan.

2014an Burutakzio topaketak ein zin Altsasun. Gazte mugimenduko militantin formakuntzako espazixu.

2015in Gazte martxi ein zan Lekunberritxik Berriozarrea.

2016an Gazte Danbada Laudixon.

2017an Gazte Akelarrea Igorren.

2018an Gazte Akelarrea Oiartzunen.

Eta hau ixez, 2019an Gazte Antolakundi sortu zan 40. urteurrenin ein zan jaialdixe Lemoan.

Eskerrik asko argazkixak bixaldu dozuezen danoi! Gogoratu argazki gexa topa ezkeo ernaiondarru@gmail.com ea bixaltzi 😉

Hamen lagaten dotsuau len aipatutako ekimenan egitarauk:

18. egune Turrunin! Antxiñako bideoik badakazu?

2020/04/072020/04/07turrune

18.erronki Turrunin.

Gaurko erronkan, artxiburako mateixa batzeko laguntza eske gatoz.

Zer ein biko dozuen?

Lehenako bideuk altza edo bixaldu Turrunea. Etxin beti euki dozuen bideo hori, edo Sare Sozialetan topa dozuen antxiñako bideoan bat…

Guk gaurkun bat ekarriko dou. Ordutik euri gitxi ez dau eiñ!😅

TURRUNEKO HELBIDIK

17. egune Turrunin. Ezautzezue nun dazen honek tokixok?

2020/04/052020/04/06turrune

Gaurko erronkan ez da iñor agertuko, bañe Ondarru dala ziurtaten dotzuau. Ez diz gaur eguneko argazkixak, herrixe aldatzen jun de itxuraz bañe…..ONDARRU de!

Aupa A…… abesten gendun gaztetaz, ze toki de?

Erantzune: ASTILLERU

2. Apartea jun baik beste irudi hau nun da atata?

Erantzune: ASTILLERUko bidi jarraitxute (Kantxopin erreka beste aldin)

3. Hau argazkixau goiko aldetik atata da (ordun ez euan dronik) Ze toki de hori?

Erantzune: Zubi barrixan beste aldi, eraikin horretan egon zan lelengo herriko telefono zentraliti

4. Nungo paetin euan pintada hori?

Erantzune : Zaldubideko paretin

5. Zer zan erreka ondun agertzen dan etxetxo hori?

Erantzune: Lelengo Fabriki zan, gero herriko lelengoko Gaztetxi

6. Nun euan aldatz hau?

Erantzune: Kamiñaldea juteko aldatza

7. Nungo lurrak da mobiuten eskabadora hori?

Erantzune: Astilleruko lurrak

8. Ze bide da hori?

Erantzune: Astillerure juteko eiben bidi

9. Hau be Ondarrure de? Nun da ba.

Erantzune: Kanposanto barrixe

10. Dronaz (je, je) jarraitzen dou. Hori gitxiengo eskoriala da, zer dala ta zer dala eraikin hori?

Erantzune: Kanpotik herrire etorritxakun etxi edo Danak ofizinetan biharra etxen daben tokixe

11. Ta lur guzti hori nun euan ba?

Erantzune: Txori erreka azpiko lurrak

12. ta atzana. Hau ezaunaua da.

Erantzune: Kalatraban zubixe altzaten

Amaitzeko esan TURRUNE etxen douenok pentsaten douela gure arbasuk bueltan etorriko balitxake dazen tokitxik … ez leukiela ONDARRU ezautuko!

13. egunan erronki Turrunin. Ezautzen dozuz azpixan agertzen dizenak?

2020/04/012020/04/02turrune

Gaur beste 12 argazki ipiniko douz gai desberdiñak hartute. Hasteko Plazagañeko jantokixan atatakuk ixango diz.

Zeintzuk diz mahai ingurun dazen lagun bixak?

2. Eta hiru hauek?

3. Plazagañeko bihargiñak be euran txokotxu dauke gure argazkixan artin. Zeintzuk ete diz lan eta lan dabizenak?

4. Eta asko faltan botaten douen lagun bi hauek?

5. Gai honeaz amaitzek, Zeintzuk diz titiritero honek?

Gaxe aldatute, on azpixan agertuko dizen argazkixak kartzela barrutan eta ihesin atatakuk diz. Zeintzuk eta ze kartzeletan atatakuk diz?

6. Zeindde eta ze kartzelaku de beheko argazkixe?

7. Zeintzuk diz azpikuk eta nun atata da argazkixe?

8. Eta zeindde hau eta nun atataku de ?

9. Eta hiru hauek zeintzuk diz eta nun atataku de?

10. Beste hau on dala gitxiku re. Zein eta nun atataku de?

11. Hau erbestin atataku de. Hamengo galderi re, zeintzuk diz?

12. Argazki hau solteku de. Akordaten zaze SASOIREaz? Zeintzuk diz mahai bueltan dazenak?

Martxoak 3an eraildako Gasteizko langilik omendu douz!

2020/03/032020/03/03turrune

Monolitun parin batu gaz hainbat herritxar 1976ko Martxun 3an Gasteizen erailddako 5 langilik omentzeko. Campanades a Morts kanti ipiniaz ixiluni ein, agurre, lore eskeintzi eta LAB eko militantik irakurketi ein dabe.

Hamen lagaten dou ekitaldiko argazkixak:

44 urte eta gero MARTXOAK 3 gogoratzen

2020/03/012020/02/29turrune

2020 Martxoak 3 gogoratzen LAB 44 urte pasa diz 1976. urteko Martxoan 3an, Gasteizen, polizi armatuk bost langile hil zituenetik. Pedro Maria Martinez de Ocio, Francisco Aznar, Romualdo Barroso, Jose Castillo eta Bienvenido Pereda Zaramagako Asisko San Frantzisko elixan euazen, langile grebalarixan batzar baten parte hartzen. Polizixik elixi gaseatu eta bertan euazenak tirokatu ei zitxuezen; bostak hil zin, egun berin edo ondorengo egunetan. Manuel Fraga Iribarne (P.P. alderdiko sortzalletako bat) zan sasoi hartan Barne Ministru, eta 2012an hil zan, Gasteizko sarraski horreatxik epaitu ixan gabe. Fragaz gain, beste ixen bat euan egoera horren ardurapin: Rodolfo Martin Villa (Sindikatu Harremanetako Ministru).

Egun triste hau gogoratzeko Ondarruko L.A.B. sindikatuk konzentraziñoi eta lore eskaintza bat antolatu dau Martxoak 3 an (martitzena) Monolito aurrin arratsaldeko 7 etan.

40 urte beteten diz Jesus Mari Zubikarai “Jhisa” faxistak hil benetik

2020/02/02turrune

1980ko Otsailan 2an erailben Jesus Mari Zubikarai “Jhisa” 22 urteko Ondarrutar ekintzaile abertzali “Batallon Vasco Español” eko faxistak.

1975in eta 1979an atxilotute eukiben ETA pm eko kide ixati egotzitxe.

1980 ko otsailan 2 an, goxaldin lagunak agurtu eta etxerutz ixule bahitxu eben eta Eibarko auzo baten hilde agertu zan gorputzin bederatzi tiro eukazela.

Gaur da egune hilketa honek argitxu baik jarraitzen dabena. Batzuk euran errelatu inposatzeko ahalegiñak ein arren guk ez zatxuau ahaztuten “Jhisa”!

Jhisa hilde agertu zan Eibar ko Aginaga auzun einddako oroigarrixe:

Bost gazte ondarrutarren kontrako epaiketa militarra gogoratzen (50. urteurrena)

2019/10/272019/10/26turrune

1969ko urrixan 27xan, 5 gazte ondarrutar epaitu zitxuezen Burgosko auzitegi militarrin. ANDONI ARRIZABALAGA BASTERRETXEA, ANDONI BEDIALAUNETA LAKA, IÑAKI GARCIA ARANBARRI, JESUS MARI ARAMAIO ETXABURU eta JOSE IGNACIO URIBE BURGOA. Bostak ETAko militantik zin.

Frankismu puri-purixan euan sasoi hartan eta Francon diktadurin kontra antolatzen eta borrokatzen hasi zin gaztik Euskal herri osun, ta zelan ez Ondarrun. Ekintza asko burutu zin herrixan ta hori baieztatzeko Ondarruko Ezker Abertzaleko artxibuk arakatu douz. Sasoi hartako herriko udaltzain buruk (Teofilo CANTERA) eindako informik eskuratu douz.

moreno aguazillan informi 1

moreno aguazillan informi 2

moreno aguazillan informi 3

moreno aguazillan informi 4

ikurriñak ipintxeko sistemi

moreno aguazillan informi 5

moreno aguazillan informi 6

moreno aguazillan informi 7

moreno aguazillan informi 8

moreno aguazillan informi 9

Ekintza hauetako baten herriko udaltzainan kotxiai lehergailu bat ipinitzen eta horren ondoren etorri zin atxiloketak. Eskarmentu latxeik epaiketa militarra eitzen atxilotuai.

epaiketi

Herrixak horren aurrin kalea urten ban, ta gaur egun eziñezku ixango litxakena, egi bihurtu zan ordun. EGI- PNV- ETA- ELA dei bateratu bat eiben epaiketa hori salatzeko eta Alamedan manifi antolatu ben, ANDONI IL EGINGO DABE lelopin.

manifestaziñoirako deixe eta egi eaj ela 1969

ANDONI ARRIZABALAGAi (Felix, erakunde barrun) heriotz zigorra eskakizune eitzen ta beran erantzune hau ixan zan:

tribunal hau ez dut onartzen

andoni arrizabalagan abestixe kartzelan idatzitxe

Hortik aurrea ANDONI sinbolo bat bihurtu zan, bai Ondarrun bai Euskal Herri osun. Telesforo Monzonek “Itziarren Semea” abestixe eskeinitzan. Berai eindako torturak Zarautzko kuartelin, Muñecas eta Losada guardia zibillan partetik, oihartzun handixe euki ben. 1977ko sasi Amnistixiaz urten ban kalea.

Gu irudi honeaz geatzen gaz. Euskal Herrixe matxe ban, naturi ta mendixe zitxuzen beran arnasgunik. Lagun batek emondako argazkixe, Mont Blanc azpixan hil baño ordu batzuk lehenaua.

andoni mont blanc azpixan

40 urte ta gero FRAN ALDARONDO BADIOLA “ONDARRU” gogun dakau!

2019/10/172019/10/16turrune

FRAN 3

Gaur ondala 40 urte, Komando Autonomo Antikapitalistak (KAA) taldeko kidi zan Fran Aldarondo Badiola ondarrutarra tiroz hil ban Guardia Zibilak Izaskungo baserri baten, Ibarran.

Gaurko gaztik jakin beharra dauke zein ixan zan FRAN.

1949ko irailan 7xan jaxo zan Ondarrun. Lorenzo (arrantzali) ta Lorean (arrain saltzalli) semi zan. Hiru anai-arrebatik bigarrena. Atxe 34 urte eukazela galdu zan itsosun, San Candido bajurako arrainontzixin 1951ko martxun 14an. Itsosun galdutako arrantzale baten semi ixanda, San Lucas de Barramedako Itsosoko Umezurtzan eskolan euki ban aterpi haurtzarun. Gero, Madrilen Josulagunen ikastetxe baten eizitxuzen ikasketak. Azkanin, Maestria industriala ikasi ban Arrasaten. Biharrin hasi zanin, Ondarruko portuko mekaniko lanak ein zitxuzen.

Sasoi hartako egoeri (Frankismu puri purixan) bixi ixan ban herrixan ta segixan lotu zan borrokiai. Mendi irteerak, futbola, folklore euskaldunan berpizkundi … kontzientzixa politiku hartzen jun zan, lagunakin batea.

FRAN lagun artin

FRAN lagunakin

FRAN AURRERAko taldiaz

FRAN futbolin 1968-69

Mendixan lagunakin

ARMIÑAko kobazulun (1970)

_Armiñako kobazuluk 1970 FRAN eta KIRRU tartin

LARRUN (1976)

Larrunen 1976-Fran,pello,Satorra eta Xabier Aguirre

Ezautzen benak diñue 1972 aldin sartu zala ETA erakundin. Gerotxuaua ETA (PMkin) lerrokatu zan. Sasixan ebillela zauritxu eiben ta beran bi kide hil. Azpixan dakazue FRANen testigantzi beran atxiloketi kontaten.

RANen testigantzi torturak dizela ta

1977 ko “sasi amnisti” ko azkan preso politiku ixan zan ta 1977 ko abendun 9 xan urten ban kalea Martuteneko kartzelatik. FRAN kartzelatik atateko pillo bat ekimen antolatu zin herrixan: firma bilketak, entzerronak, manifestaldixak…

1976 FRANen askatasune eskatzen irma biketi

FRAN kartzelan zeatxik

1977 Ondarrun satorra,errebiro, aulestia,.JPG

Ta lortu gendun atati danon artin

RANen irteeri DEIAn

FRANen etorrreri 1977

1977-12 FRANen ongi etorrixe 2 (2)

1977-12 FRANen ongi etorrixe 4 (2)

1977-12 FRANen ongi etorrixe

FRAN 1977 askatsune lortute EGIN Egunkarixan

Kriston ongi-etorrixe eskeinitzan Ondarruko herrixak FRANei: dantzaxak aurretik; JO TA APURTU kuadrilli euran turuta ta guzti atzetik; ta bera erdixan, 2 CV gañin etxekukin inguratute; herri guztik txalo artin hartu gendun.

Frankismo osteko lorpenak onartute be (Ikurriñan legalizaziñoi, alderdixan erdi legalitati, askatasun haxik …) FRAN ezkor euan. 1978xan Komando Autonomo Antikapitalista taldin sartu zan. 1979ko urrixan 17xan guardia zibillak hil ben Maita Goikoa baserrixan Izaskunen, Tolosa ingurun 30 urte eukazala. 15 bala zulo eukazen gorputzin, gexenak atzeko aldin.

FRAN ALDANONDO hil ben leku