Geure jenti

LOREN ARKOTXA MEABEk laga gatxu

turrune

Goxeko lehen ordutan jaso dou albisti, Loren Arkotxa Meabebasterretxea zendu dala goxaldin [Apirilak 7] 80 urte eukazela.

Loren, “Arteta” modun ezaune nausi askontzat, gaxotasunak erusku geure artetik. Ondarruko Arteta baserrixan jaxo zan Loren 1945in. 17 urte eukazela Australire jun zan, basogintzan biharra eittea. Ixez herrixan ein zan “Basques in Australia” erakusketan jakin ixan genduzen beran eta beste hainbat herritxarren bixipenak zehaztasun gehixauaz. Kanadan be ibili zan biharrin Euskal Herrire buelta ein aurretik.

Urruntasunak ez eutsan euskaraik eta Euskal Herrixanganako maitxasunik desagertarazi. Herrire buelta ein eta mobimiento desbardinetan ibili zan; Zubi Zahar Herri ikastolan, Artelanen, Herri Batasunan…

Eta holantxen, Ondarruko alkate be ixan zan. Ondarruk euki daben lehenengoko alkate abertzali. 3 legegintzalditan ixan zan alkate; 1987tik 1995ea eta 1999tik 2003ra arte. Herri Batasunatik lelengo eta gero Euskal Herritarrokeaz. Berak esaten ban modun, beran militantzixi ikusgarrixe zan, baine zenbat kiden ezkutuko bihar eta borroka beraz batea… Alkatin figuriaz sarri pasaten da hori, pertsona bakarrin ipintxen da foku baine dauken taldi, ezkutuko sare hori; etxekuk eitten daben sustengu… horrek baik… A zelako komunidadin parte ixan zan Loren bera be! Eta horretxek eitten gaittu handi mugimendu modun, geure komunitatik.

Alkate eta Udalbiltzako lehendakaxe be ixan zan,  ilegalizaziñoi garaixan be sartu ginan. Udalbiltzan kontrako operaziñoi matxan ipiñi eta 21 lagun auziperatu zitxuezen, horren artin Loren. Hori dala eta kartzeli be ezautu ban. Kartzelaratzik ez eutsan gorrotoik sortu, hain argi eukan eta holan esaten eban ondo gebizela eta lortuko gendule…

Lorenek bixi-militante luzi euki dau. Militaten hasi zanetik, zelan aldatu dan testuinguru, mundu bera, gure herrixe eta batez be, mugimenduk berak be zelako garapena euki daben… Estrategixa kanbixu, belaunaldi aldaketak, krisi ekonomikuk, pandemixi, mugimendu ezberdinan sorreri (pentsionistak, zaintza…) internet eta sarin agerpena, greba feministak, indarkexa matxistiai aurre hartu nahixak eta eraldaketa feministi… Zelan aldatu gatxu horrek danak! Eta Lorenek, ibilbide horretan jakin ixan dau alde argi, baine batez be ilunetatik; minak errebisa eta mugimenduaz batea eraldatzen.

Loren, jarraitxuko dou borrokan; garatzen eta eraldatzen. Helburu douen Euskal Herri independiente, Sozialista, euskaldun, feminista eta ekologisti lortu arte. Ziri-mirixe ixaten jarraitxuko dou.

Besarkada handi-handi bat etxeko eta lagunoi!

SABIN ETXABURU ARRIZABALAGA hildde!

turrune

Gaur jakin dou Sabin Etxaburu, gutzako Sabin “Inglesa” jun dela gure artetik 86 urte eukazela. Berak ez leuken onartuko esaldixe ibiliko dou bera definiuteko (erderaz dalako): “Genio y figura hasta la…”. Hil arte BORROKALARIXE letra handiz, beran bixitxako ibilbidi halakoxi ixan dalako. Gaztetaz frankismuai aurre etxi toka gakon eta benetan be lortu ebala esan geinke, halan geatu de jasota beran berbakin gure artxibutan.

1962xan atxilotu eben lehenengoko aldiz ZUTIK aldizkarixan jasota gelditxu zan lez:

1962 urtea

SABIN ETXABURU detenitua

“Bilbao, octubre 7 (ETA). Se encuentran detenidos, ya en Madrid” Hemen 10 lagunen zerrenda eta datoak. Beraien artean: Sabin Echalecu (sic) de Ondarroa, trabaja en “Mendiguren y Zarraua” de Eibar, acusado de pertenecer a ETA.” Ikus 1/ Zutik (Caracas) 20.zenbakia, 6. Orrialdea (Documentos 2 Hordago 1979, 238 orrialdea) 1963

1963-III-2
ETAko 16 militanteen aurka epaiketa militarra Madrilen. (1) Beraien artean SABIN ETXABURU Ondarrutarra.

2-Salaketak eta Fiskalaren eskabideak
SABIN ETXABURUri salaketak: “ Confecccionar con una multicopista y difundir propaganda para la huelga” N.B: La propaganda referida era de carácter puramente económico y laboral y no surtio efecto.
Fiscalak 6 urte eskatzen dio.
d) 72 ordu baino gehiago komisaldegian egin dituzte.
e) Abogatuak “de oficio” eta militarren zerrenda batetik hartu behar. Zerrenda horren egilea: Enrique Egmar!!!1963-07-31


Sabin Etxaburu aske.
Paulo VI. Aita santuaren koroapena dela eta Francok emaniko indultoa medio, kaleratu dituzte Sabin eta beste hainbat preso. Ikus 1) Zutik (Boletin de noticias de ETA), 1963-08-24. (Documentos 2, Hordago 1979, 486 orrialde)

Zeinek esango ban Sabin ATXE SANTUai esker askatuko ebela.

Gertaera honek jasoaz batea Guardia Zibilan artxibutan islatute gelditxu zin Sabinen datu eta informaziñoik.

1964ko Aberri egunin be ez zan gelditxu etxin. Beste hainbat herrittarrakin batea Gernika hurreatu zan, nahiz eta Francok debeku ipini mobilizaziñoiai.

Askatu eta gero enpresa munduai lotzen hasi zan, inguruko lehenengoko koperatiban sorreran aktiboki parte hartu ban. Berai esker (beste batzukin batea), sortu zin eskualdeko hainbat enpresa kooperatiba, adibidez, Cikautxo, KIDE (ixena berak proposatutaku)… Herriko kultur ekintzak bultzatzen be lehen lerrun beti. Kresala Kultur Elkartin Lehendakari, Zubi-Zahar Herri Ikastolako batzordin…Nazio mallan EGIN egunkariko bultzatzalletako bat ixan zan (diru batzeko arduri hartuaz).

Argazki hau 1976an Elizondoko Baztandarren biltzarra jaixin atataku de.

Politikan, Presun aldeko dinamiketan eta errepresiñoin kontrako ekintzetan beti lehen lerrun! Nahiz eta urtikin aurrea jun 2013ko Herri Harresixan egun bat bera be ez ban huts ein.

Goiko argazki hau Herri Harresixin atataku de. Kanputik herrire etorritxako inddar polizialak “ahaztute” edo Sabinek berak “eskuratutako” porra hau herrixan geatuzan trofeo lez.

Azkanengoko urtik, etxeko txikixakin gozatzeko aukeri eukiban.

Turrunak eskuratu daben azkanengoko irudixak hasierako esaldixaz bat etxen dau. Ixez Bilboko EH Bildun manifan atatako argazkixe da hau, beran karro eta guzti.

Azakanengoko urtitan euskeri ixan da beran kezka eta ardura nagusixetako bat. Kalin sarritxan ikusi ixan dou inposatutako hizkuntza hutsez idatzitxako kaleko kartelak kentzen. Ondorengo argazki hau aurtengo Abendun bertan atataku de. BORROKALARIXE HIL ARTE!

Screenshot

Turrune osatzen douenon partetik doluminak nahi dotsauz adierazi etxekuai! Betirarte Sabin!

Horretaz gain, badakiau etxekuk omenaldi xume bat prestatzen dabizena. Zehazten dabenin Turrunin jakinaraziko dou.

SANTI URIBE ODRIOZOLAk agur esazku gaur!

turrune

Zeñek ez ban ezautzen herrixan ba SANTI URIBE? Guk kide handi bat galdurou gaur (Iñoiz EZ dosku hutsik ein). Itsosu ixan da beran pasiñoi, bai biharrez bai afiziñoiz. 87 urteaz junde gure artetik, patroi lez jubila arte, beran itsosoko kartak altxor lez eukazen gordeta. Pena bateaz gelditzen gaz, Kooperatiban ingurun lan sakon bat etxen dan kide batek galdetuzkun itsosoko kooperatibak zer ixan zin sasoi hartan eta SANTI elkarrizketatzekotan gelditxu zan (ez gendun euki denporaik berau etxeko). Itsosun bai bañe herrixaz lotute beti. Franquismo garaixin (1973), kartzeli ezautu ban (Euskal askapen mugimenduai laguntza ekonomiku emotzala ta kartzelaratu ixan zan beste hainbat kidikin batea “Kutxa” zala ta). Herriko mugimendun be hor eon ixan da beti, Kresala zala, Zubi-Zahar herri ikastoli bultzatzen burubelarri, Plazagañin atun erreten…nun ez.

Bañe ez pentsa jubilata gero geldik geatu zanik. Txalopa txikixe hartu eta kabrata, txibitxa, palankata…. eta Arrantza lehiaketan antolakuntzan han ibiltxen zan, Preso ta Iheslaxan aldeko hondartzetako enkarteladetan lelengoko lerrun edo EH Bildun hauteskunditan txalopi ata bizala, ba bera lelen.

€

Abesti be gustoku ixan dau, Musika eskolako lagunakin edo Preso Ta Iheslaxan aldeko Santa eskin.

TURRUNE etxen douen guztion partez dolumiñak etxeko guztiai eta bereziki beran andriai, Imaculadai. Muso handi handi bat.

IÑAKI ERRAPEL ALKORTA GIMENO borrokalai abertzali jun gasku!

turrune

Gutzako IÑAXIO SAGASTA, danan gañetik ABERTZALI, 86 urteaz jun de gure artetik. Sagasta modun ezautzen bagendun be, ixatez Axunaneku zan, Sagastaneku andri zanelako.

Ofizioz, gazte-gazte arrantzale sasoi haretan ohiku zan modun. Lelengo semi jaxo zanin, umik hazten nahi zitxuzela ikusi eta Sagasta Enea jatetxi irai ben Artabiden (debekuai aurre egiñaz).

Zemat leatz, atun, zapo… ikatzetan erre daben ezingo genduke zenbatu. Jatetxez gain, Euskal Herrixan askatasunan aldeko ezkutuko borrokalaxan kokaleku ixan zan Sagasta jatetxi (hango paetak berba engo baleuke!). Estatuko indar parapolizialak jakitun zin Iñaxiok zelan pentsateban ta bera beldurtzeko hainbat gutun bixaldutzen, berak jaso, salatu, ta len baño gogorraua bihurtu zan.

Holan dakarrezen 3 seme-alaban ondun eta herri dinamiketan be ibili ixan ahal ban. 1970in, El Correo Españoleko hainbat egunkari erreteko ekimenin parte hartu ban Alamedan eta kartzelaratu ixan zan Basauriko espetxin beste hainbat lagunekin batea (tartin beran andri) 10 egun ta gero askatu zitxuezen.

Herri ekimen desbardiñetako partaidi ta sustengatzalli: Kresala kultur elkartin edo Zubi-zahar herri ikastolin babesletako bat. Ezker Abertzaleko ekimenetan presente, zer esan preso, iheslai ta deportatun aldekutan.

Ez euan manifestaziñoirik beran diarrotsa entzuten ez zanik, Herrera de la Mancha, Paris… Kontxintxina jun bihir bazan be!

Kantati be oso gustoku ban, lagun artin ibiltxi zer esanik bez.

Presun aldeko Santa eskin urtero urteteban.

Egin itxi benin be hor ibili zan diru batzen Gara sortzeko. Ta zer esan Plazagañin…Arrantzale egunin atune erreten fin beti.

Urtza (alabi) kartzela erun eutsenin hartu ban golpiai be ein eutsan aurre, etxea etorri te Zubi Harresixan barriro alabi zelan eruten eutsen bixi bihir ixan ban, beran gogortasunin herri oso baten babesaz gozatute.

Danak etxea ekarri arte hortxe beti, gaxotasune ailla eta urte betin barrun erun dabenearte. Geuaz geatzen diz Iñaxio, zure inddarra, atune erreteko ikatzan trukilluk, eta emondako guzti.

Besarkada handi-handi bat etxekuai!

Bi handi Itxurribarriko paretin!

turrune

Astin konturatu gaz Itxurribarriko paretin agertu dan margolanaz. FIDEL CASTRO RUZ eta IMANOL ORUEMAZAGA BASETA agertzen diz bertan ta ixenburu hau ipinitze lanai: IRAULTZAILE BI berbetan. Guk ez gendun ezautu FIDEL bañe bai IMANOL, ta baieztatzen dou iraultzalle handixe ixan zala. Bakotxa beran mallan, batek Ertamerika osu irauli ban ta bestik herri xume hau (Ondarru). 1956xan etorri zan gure herrire elixako organista latxeik, herrittarrakin bat eiban eta herri-harru bihurtu ban bixi gazen tokixe. Sasoi hartan gertaten zin injustizixa desbardiñai aurrea ein (herri eta Euskal Herri mallan) ta komunidade sendo bat martxan ipintxi lortu ban. Frankismo garaiko agintarixai aurre etxi toka gakon, eleiz atzerakoi batei be pilak ipinitzan, indar okupatzallik jo puntun ipini ben (hartzi toka gakon)….ez euan IMANOL gelditxuko banik. Herrigintzan sartu zan buru belarri (hizkuntzi bultzatzen, langillin aldeko aldarrixak zabaltzen, kulturiai oiñarrixak ipintxen, hezkuntzi zutabe lez hartzen, memoixa historiku azalerazten, herrixe udalea zuzentzen…), danin ban parte.

Ez zatxuau ahazten IMANOL ta zuk lagatako ondari jaso ta zabaltzen ahalegindduko gaz. Hain matxe zendun herri histoixi gorde zendun urtitan toki ezberdiñetan (garai gogorretan be bai), zenbat kuartilla bete zenduzen ezta kontateik (beste asko erre bihir ixan zendun), dokumentu, liburu, esku orri, kartel, argazki… Guk hor jarraitzen dou altxor hau zaintzen ta gehitzen TXIKIA abestixak esaten daben latxeik, gure haurrek biharko ikastoletan haien izenak abestu ditzaten!

AITZIBER IBAIBARRIAGA BURGOA lagun eta kidik agur esazku gaur!

turrune

Herixotzin aurrin sentiuten douen miñe, hutsuni…beti de handixe. “Tokaten” dana baño lehen aillaten danin…Injustizixin sentipena be agertzen gasku. 52 urte eukazen eta bi ume ederren ama zan Aitziber. Abertzale borrokalai familiko lau anai-arrebako parte zan, gazte-gazte; Preso Iheslai eta deportatun defentsan ibili ziñan Aitziber, zenbat burruka: martxa, batzar, turno… Naziotasunan alde be ekiñin ibili ziñan, Ezker Abertzalin aldeko zerrendetan be arpexe emon zendun, herriko kirol eta dantza taldin be han ikusi ixan zatxuau…Betitxik burrukan, azkanengoko momenturarte, bixitxin aldeko burrukan.

FRESNESko kartzela (Frantzia) martxan 1997xan.

Naziogintzin aldeko ekimena (EHNA aurkezten) Plaiko zubixan

Hauteskundiai uko etxen ilegalizaziñoin sasoin.

ZUBI-ZAHAR Saski baloiko partaidi hasieretatik.

BERRITXUre bixitxea jun arren, Ondarruko kontutan be parte hartzen jarraitzen zendun, Tanborradi urteroko hitzordu zendun.

Lagun artin gustoa beti (betirako lagun)

Ta etxekuk zer esanik ez!

Mamarro kristuk erun zatxu gure albotik, bañe momento txarrenetan be gure ondun ikusi zatxuau.

Zure irribarri eta Inddarra gogun douzela eingou dou aurrea AITZI. Besarkada handi bat etxeko eta lagunoi TURRUNE etxen douen danon partetik. Ez zatxuau errez ahaztuko! MATXE ZATXUAU!

MIREN ARRIOLA ARRIOLA lagun eta kidi jun gazku!

turrune

MIREN “ARRIXA” zan gutzako, emakume fin eta borrokalaxe ixan da bere bizitzan. Egun señalaun esazku agur, beran bixitxako ildo bat ixan dan urteurren bexperan, bixar beteten dizelako KOLDO ARRIOLA ARRIOLA hil ben 49. urteurrena (aurtengo Gudari egunin beran hutsuni igarrikou, KOLDOn argazkixe eskutan hartute). Sasoi gogorrak eta politxak bixitxi toka gakon Mirenei, zapalkuntzin aurrin ixilik ez zan iñoiz geatu, Frankismo garaixin errepresiñoi hurretik sentiu ban, bikote kidi proiekto empresarialan sorkuntzetan (Cikautxo, Kide…) parte ixan zalako gerrixe estutu beharra jasan ixan ban. Ume biren ama ixan arren, Herri mugimendutan be parte aktibu ixan zan, Artabide kaleko Herri Batasunako taldin, EGINen sorkuntzan be burubelarri, Zubi Zahar herri ikastolan be esko bat botateko beti prest, Kresalan be zer esanik bez… Ondioik gogun dakau beran irudixak Herri Harresixan, urtik euki arren iñok pentsa baban kikilduko zala, han ikusi gendun lelengoko ilaran.

1991ko Martxoak 31an Iruñan Aberri eguneko argazkixin

GUDARI egunin KOLDOn argazkixe eskutan hartute.

Herri Harresixan

TURRUNE etxen douenon partetik muso handi bat nahi dotzuau emon etxekuoi, hutsune hori kostako dalako beteti jakiñangain gazelako. Eskerrik asko danatxik, Betirarte MIREN!

*Bixar (baixaku) arratsaldeko 4tatik 7rak arte ixango da hilbeila Gardotzako beilatokixan.

Jesus Artetxe Malaxetxebarriak 96 urte bete dotxuz gaur! Zoixonak!

turrune

Gaur gure “Zarrak” 96 urte handi betetxuz ta hori ospatzeko kuadrillatxu batu gaz berai egun hau gozua etxeko. Guk beti esan ixan dou gazte-zarrak dazela eta zar-gaztik, bera azkan honetaku dela baieztatzen dou. Beti bixarko egune programaten, datorren urtin hau eta besti eingou, gauzak hobetzeko (gaur be planukin baja gazku).

Zemat mille raziñoi Marmitxako eitxun ezingo genduke konta. Altxor handi baten latxeik gordetetxu botatzen dotzan, atun, patata, kipula… Kantidadik. Gorputzak laguntzen dotzan bittartin, Plazagañeko marmitxakun ekipu zuzentzen jarraitxuko dabela siñatu ban aspaldixan, ta berbi beteten da.

Arrantzali lanbidez (makiñetan), jubila ondoren, udaleko zinegotzixe, kartzeli be ezagutu ban urte pare baten, koziñero mayorra urte askun Plazagañin, Txokuko lan taldeko partaidi… Bertolt Brechten esaldixe berai espreski eindaku dala pentsatzen dou,…. Ta badaz bixi guztin borrokatzen dabenak, horrek diz ezinbestekuk.  Matxe zatxua Zarra!

IMANOL LERTXUNDI KALTZAKORTA «PORRU» gogun 29 urte eta gero!

turrune

Urtik aurrea duz bañe memoixi hor geatzen da. 29 urte pasa badiz be eztou ahazten zelan jun ziñan gure artetik. 1995 otsailan 9 zan eta Sanjuan txurru aldin Amnistiko ekitaldi baten deixe etxen euazen bi lagun identifikatu nahixan ebizen ertzain kotxe patrulla bateko kidik, hori ikusiaz beste herrittar talde bateaz esku bat botatea jun zin bi gaztiai eta hor hasi zan dana, saka, ten, porrak kanpoa, tentsiñoi, kargi…. horren ondorixoz bixotzekuk emon ta hil zan Imanol.

Beran azkanengokotako berbak honek ixan zin: «Nire seniden bat hor eongo balitxake gustatuko lestake jendik laguntzi. Horretxeatxik na neu be hamentxe laguntzen!»

JAIONE BARRENETXEA LARRAÑAGA jun de gure artetik

turrune

Jaione Barrenetxea Larrañaga junde gure artetik 91 urte eukazela. Kastako emakumi, 31 urteaz alargun gelditxu zan, bi alaban ama zala. Bixitxi aurrea atateko, deskargak eta Orlando kontserberan eiban lana. Oso emakume aktibisti ixan zan bixitxa osun. Garai baten Herri Batasunako herriko mahaiko partaidi, Preso ta iheslaxan mobilizaziñoitxan beti hantxe(hurre hurretik bixi ixan zitxuzen espetxe politikin ondorixo ankerrak). Horrez gain, ixilpeko beste hainbat mobidatan ibilitxaku. Zubi-zahar herri ikastolan eta Kresala kultur elkartin be partaide aktibu.

Turrune etxen douenon partez besarkadaik estuena etxekuai. Beti eukikou gogun.