Angel 34ku gutzako, gaurko egunez hil ben beran “etxin” on dala 45 urte. Gaur de egune ondioik ez dala argitxu zeñek hil ban (nahiz eta guk beti leko batea beire egon). Zeatxik? Danan gañetik ABERTZALI zalako, beran herrixe matxe balako, beti aurrez aurre, frankismo garaxan bihar asko einddaku birbenai esko bat botaten hori dala ta kartzelan sartu ben behin baño gexauatan.
Memoixi gorde einbirde ta ANGEL herri honetako parte ixanik eztou ahazten. Errudunan ixenak jakin nahi dou!
Aurrera kirol elkartik bideo honeaz gogoratu dau Angel:
Gaurko egunez on dala 41 urte Ezker Abertzaleko kidion etxi bihurtu zan TXOKU. Lehen erretegixe euan tokixan (Ibarra) bihar politiku etxeko tokixe prestatu gendun ta handik pasa diz herriko belaunaldi dezente. Hasiera baten errentan hartu bagendun be, denpora gitxire, UXOLA K.E sortu eta 200 bat herrittar, gixon-emakumin aportaziñoi ekonomikuai esker erosi ahal ixan gendun. Lokala barrizti eta egokitzi be toka gazkun, hobekuntzakin, ta dana garbi ta txukun geunkala, Estatu españoleko GARZON epailik epai baten bidez dekomisa eizkun. Gaur de egune, GEURI dan lokal bat (Notaxuk hala jasota daukelako ta ordain agirixak dakauzelako), gerra denporan latxeik enbargata jarraitzen dabela. Atxiki lez zera dio epailik, erakunde armatu batei babesa eta diruk emoten gentzala lokal horretatik (Froga bat bera bez euki baik). Madril aldetik ez diz bakarrik etorri erasuk, txapel gorrixak be behin baño gexauatan euki douz barrun (inbita baik, noski). Pentsaten badabe holako miserixakin irrifarri kenduko dozkule, ez gatxue ezautzen.
Bañe dana ezta miñe ixan, gozatu be eindou gure TXOKUn. Behatu baño eztakazue azpiko argazkixak. POLITIKAGINTZAN adibidez.
Edo afaxetan edo San Andres egunetan edo txokolatadetan…
Ez MADRIL aldetik EZ Bertoko euran morroik ez gatxue Kikilduko-
Ez gaz ahaztuteko. Memoixi dakauen bittartin gogoratuko zattuau eta gure ondorenguai erakutzikotzau zein ixan ziñan eta zer gerta gatzun.
Esteban, 1982Ko martxun 15in atxilotu ben, 10 egunez tortura gogorrak jasan zitxun eta 3 egunea hil zan torturak eragindako zaurixan ostin. Estatu españolak noiz onartuko dau komisaldegixetan gertatutakuk? Ondarrutar askorek pasa ixan dotxuen momentu gogorrak atxilo aldixetan argitxuko diz egunen baten?
Batzuk gure herrixan gertatutakun errelato bakarra nahi doskue inposatu. Geure arduri de datozen belaunaldixai justizixan eta erreparaziñoin oinarritxutako etorkizune bermatzi, zaurixak itxitxen saiatuz…
2024ko Urrixan Indarkeriaren Oi(h)artzunak dokumentala ikusteko aukeri euki gendun Ondarruko Udaleko kultura sailan eskutik. Dokumental horretan Estebanen alaba Tamara Muruetagoiena da protagonistieta beran bixipenetatik kontaten dau atxan histoixi. Dokumental hau Donostiko Giza Eskubidin Zinemaldixan saritxu ixan zan. Proiekziñoiaz gain, Udalak Tamaran lana errekonoziu eta eskertu ban justizixi, aitortzi eta erreparaziñoi bilatzea bidin einddako lana azpimarratuz.
1976xan gertatutako sarraskixe gogoratukou gaur astelehena (M-3) arratsaldeko 7retan monolito aurrin, herriko LAB sindikatun eta ERNAI gazte erakundin antolakuntzapin. Gogoratu, urtero etxen dan ekimena dala hau eta bertan gogoratzen douela urte hartan langillin eskubidin alde borrokatzen euazen 5 langille garbitxu zitxuezenela Españiako Polizixik. Gaur de egune, sarraski haren arduradunak epaitu gabe jarraitzen dabela, nahiz eta danak dakixen euran ixen eta abixenak. Guk eztou AHAZTEN!
Urte amaieriaz batea alla da herriko saltokixeta ONDARROA 2024 urtekarixe. Aurtengu, monografiku ixango da ta gaxe, Ondarruko EMAKUME KIROLAXAK!. Herriko hiru lekutan ahalko dozue eskuratu: IDIAKEZ liburu dendan, KURIKEn eta TURISMO BULEGUn dana be 8 euron trukin. Eskuratu zeuri!
Gaur egun ezta eongo etxeik herrixan telebisiñoirik ez danik, danok dakau Netflix edo HBO edo gitxienez 20 kate, bañe 1965. urtin telebisiñoin señali justu justun allatezan etxe gitxita ta hori zala ta herrixan komisiñoi bat antolatu zan, Comision Pro mejor television ixenaz. Hamen esaten douen idatzixe hortaz (geure artxibutan topa douena).
Akusazioak: Udaletxeko Poliziaren jeepari ipinitako lehergailua. ANDONI ARRIZABALAGA, “uno de los responsables de la zona de Ondarroa”, siendo “uno de los activistas mas dociles y disciplinados dentro de la organizacion” (sentencia folios 236-243); beroni ezarri diote lehergailuaren eratzea eta abar. Besteek (ANDONI, IÑAKI eta ANGEL)= jarri zutenak.
“En el acto de la vista y ante el Consejo de Guerra el procesado BEDIALAUNETA LACA, se nego a expresarse en español de forma reiterada a pesar de la invitacion del Presidente del Consejo para que lo hiciese en el idioma oficial, pretendiendo hacerlo en un idioma desconocido, al parecer vascuence. Su defensor, Sr ECHEVARRIETA, manifesto ante este Consejo de manera espontanea y obrando, al parecer, de interprete oficioso, que, el sentir del procesado era de renuncia a la defensa de dicho letrado.-Igualmente el procesado ARRIZABALAGA BASTERRECHEA, se nego a expresarse en español, de forma reiterada, pretendiendo hacerlo en un idioma desconocido, en contra de la orden del Presidente para que se exprese en español. El defensor del procesado, a continuacion, sin que, previamente advirtiera al Consejo el conocimiento del idioma utilizado por el procesado, manifesto, segun parece, por conocer con anticipacion el sentido de las palabras pronunciadas por su defendido, que deseaba no ejercitar su oficio de defensor.- Terminada la vista, el procesado BEDIALAUNETA manifesto ante el Consejo en idioma español, “que como he dicho antes, no admito ni al jurado ni al abogado”.-El procesado GARCIA ARAMBARRI se dirigio al Consejo en idioma desconocido. El procesado ANDONI ARRIZABALAGA BASTERRECHEA manifesto en español: “Que como ha dicho anteriormente en euskera, que renuncio a la defensa de mi abogado”. Sentencia (1969-10-27) : Resultando 1, folios 236-243.
Eta horren aurrin Ondarruko herrixan erantzune:
1969-10-26 (domeki)
ANDONI ARRIZABALAGA, IÑAKI GARZIA, JESUS M. ARAMAIO, J. IÑAKI URIBE eta A. BEDIALAUNETAren epaiketa dela eta manifestapena Ondarroan.
Konbokatzaileak: EGI, PNV, ETA, ELA. Ikus herrian zabaldu duten orria. (Zutik-Caracas), 91 zenbakia, 9-10 orrialdea Documentos 8 Hordago 1979, 9-10 orrialdea.
ANDONI ARRIZABALAGA eta bere lagunen aldeko manifestapenan ondorixoz Ondarrun zenbait atxiloketa.
1) JOAKIN ETXEBARRIA ARETXAGA : ezkondua. Ondarroako kuartelean= egun osoan. La Salvera: 27ean: goizaldeko 2 etan. Basaurira = 27ean eguerdian. Irten : 1969-10-31
2)JOSEBA IÑAKI ARAMAIO (“Satorra”)
3) ISIDRO GARALDE BEDIALAUNETA. Ondarroako kuartelean. La Salve eta Basauri.
4) IRUNE BADIOLA SUBIÑAS neska gaztea La Salvera ta Basaurin=irten 1969-12-30an.
5) JESUS MARI ITUARTE BENGOETXEA. Ondarroako kuartelean: egun osoan. La Salvera: 27an: goizaldeko 2 etan. Basaurira: 27an: 11,30tan.
6) JOSE ANJEL OTXOANTEZANA. Ondarroako kuartelean=egun osoan. La Salvera= 27an: goizaldeko 2etan. Basaurira.
7)JUANITO IBAIBARRIAGA ARKOTXA. Ondarroako kuartelean. La Salve. Basauri.
8) GUSTAVO ALKORTA JIMENEZ. Ondarroako kuartelean. La Salve. Basauri.
9) JOSU SOLABARRIETA AÑORGA. Ondarroako kuartelean. La Salve. Basauri.
Gaurko manifa eta hurrengo egunetako giroa Ondarroan. Ikus 1) BIKILA “Borrokaren gorria”, 121-124 orriak, 267,325,173.
Estatu española edozer etxeko kapaza zanelata (ANDONI garbitzi be burutik pasa gakuen), Gurasuk atxa santuana (Pablo VI.) be alla zin herixotzin konmutaziñoin eske (Kristautasune medio).
Euskal herri zabalin be salatu zan epaiketa hau mobilizaziñoi desbardiñakin:
“Pamplona 30 (Europa Press). Nueve personas han sido detenidas como consecuencia de un incidente ocurrido anteayer en el edificio de Correos y Telegrafos de esta capital. Aunque los hechos no pueden llegar a reproducirse con exactitud, se sabe que varias personas llegaron a Telegrafos con la intencion de redactar unos telegramas pidiendo la condonacion de la pena de muerte a que ha sido condenado el activista vasco ANTONIO MARIA ARRIZABALAGA BASTERRECHEA, en Consejo de Guerra seguido en Burgos contra el y algunos otros miembros de E.T.A. . Como se sabe, la sentencia del Consejo de Guerra no adquiere vigencia hasta ser ratificada por el Capitan General de la Region. Rumores recogidos en la calle afirmaban que la causa de la detencion fue la simple intencion de poner los telegramas, pero de fuentes fidedignas se ha dicho que la Policia trataba de averiguar si ha existido una suplantacion de personalidad por parte de los remitentes de los telegramas y si tal iniciatiba viene ya organizada y dirigida como campaña. Se asegura en medios competentes que los nueve detenidos, o al menos la mayoria, residen en Guipuzcoa” (Correo Español, 1969-10-31)
Eibar (de nuestra redaccion). Durante el dia de ayer continuo el paro parcial en numerosas factorias de la zona de Eibar, paro que, como ya se dijo, no obedece a motivos estrictamente laborales. En “Alfa” (1.600 operarios) solo trabajaron las secciones tecnicas y administrativas; en G.A.C. (400 operarios), hubo paro total; en “Lambretta”, el trabajo se interrumpio a ratos, trabajando entre el 60 y el 80% de la plantilla, en “Orbea” hubo conatos de paro, asi como en “Aguirre y Aranzabal”, “Victor Sarasqueta” y otras fabricas y talleres. En la factoria “Sigma” de Elgoibar, hubo un paro de dos horas. Tambien hubo paros en algunos talleres de Eibar”. (Correo Español, 1969-10-30, 17. Orrialdea)
“Actos de protesta en San Sebastian. San Sebastian, 31 (Europa Press). Han sido puestas en libertad 7 personas, en Tolosa, que habian sido detenidas en relacion con el envio de unos telegramas con motivo de la condena de muerte de ANTONIO ARRIZABALAGA, y que hoy ha sido indultado en la reunion del Consejo de Ministros celebrado bajo la presidencia del Jefe del Estado. En Zarauz se registran paro en diversos centros de trabajo. En San Sebastian hubo manifestaciones esporadicas ayer, y un paro de unos minutos en el Banco de Vizcaya. Los estudiantes de la Escuela de Asistentes Sociales estan en huelga; continua la de hambre de Ingenieros industriales; y ha cerrado la Escuela de Peritos hasta el lunes” (Correo Español, 1969-11-01, 10. orrialdea).
Estatu aldin be kalea urteben:
“Madrid. 31. (Europa Press).
Unos centenares de jovenes-al parecer obreros y estudiantes- entre doscientos y trescientos- se han manifestado en el distrito de Vallecas…portando pancartas subversivas y lanzando gritos igualmente subversivos alusivos a la monarquia, a la situacion de algunas provincias españolas y a la pena de muerte. Durante su recorrido distribuyeron gran cantidad de panfletos de contenido subversivo. Mas tarde se disolvieron” (El Correo Español, 1969-11-01, pagina 10)
*Baten batek dudaik baeukan atxilotun autoinkulpaziñoikin, azpixan dakazuez euran aitorpenak komisaldegitik pasa ta gerokuk.
Gaur, eguerdiko 12xetan Kofrai zaharrin film interesgarri bat ikusteko aukeri eukikou (75minutuku). Behian irakurriko dozuena da filman sinopsise ta amaieran trailerra.
1979ko ekainaren 25ean Korta erail zuten. Hil zuten balak euskal errefuxiatu politikoen aurkako Espainiako gerra zikinaren mertzenarioek jaurti zituzten. 25 urte bakarrik bizi izan zen, baina bere ibilbidea belaunaldi konprometitu, ameslari eta errepresaliatu baten erretratua da. Dokumental honek bere historia kontatzen digu, bere senide, lagun eta militantzia kidei ahotsa emanez. Lan hau ahanztura eta inpunitatearen aurkako oihua da. Etorkizunez betetako memoria ariketa bat, Euskal Herriko historia hurbilari buruzko kontakizun ahalik eta osatuena eraikitzen jarraitzeko.
Gaur eguneko gaztik ez dabe jakingo zein ixan zan “IXKIRI”. JON M. ZUBIKARAI OSA zan beran ixen ofiziala bañe herrixan IXKIRI lez ezautzen gendun, “Borrokalaxe” zan beran abizena. Frankismo garai gordiñe toka gakon bixitxi ta ez zan geldik geatu injustizixan aurrin. 91 urte eukazela jun zan gure artetik Santurtzin uztailak 24an ta behatu zelan dizen gauzak, Madril aldetik eskuratu dou (beraz batea kartzelan egondako F.R.A.P.eko kide batzuk bixaldute) eskutitz hau. Beraz batea borrokan ibilitxako hiru kidek IXKIRIn bixitxin laburpena eindabe.