Nahiz eta Españiko TRIBUNAL CONSTITUCIONALak atzea bota daben azarun 9ko galdeketi, atzo katalanak kalin erantzutzen eurak jun eingo dizela bozkatzea. Eta han bixi dan gure herrikidik (MIRENek) hauxe bixaldusku:
“Atzo, San Jeronimo egune (baakiau lenako esanak. San Jeronimo txixati… ruega por nosotros y por los txixatis ). Ba Bartzelonan be kriston zaparrari eonzan. Halandabe urten gendun kalea (Plaça Sant Jaumea), aterkiñakin, butxu-butxu eindde, bañe… beti aurrea… ta TURRUNE be han eonzan…”
Nahiz eta gexenok biharrin hasitxe gazen kurtso barrixin, ondiokan bada jenti oporretan dabillena eta euretaiko batzuk hauxe argazkixau bixaldusku MOTRIL (GRANADA) aldetik. Mila esker.
Datorren astelehenin, sanjuan sue eingo dou urtero legez Musika Plazan. Aldez aurretik, gaberdixan, bolanderak, adarrak eta irrintzixak, mendittik (Arrigorrittik) Akerra eta beran sekitu badatozela plaza iragarriko dabe. Parte hartu nahi bazu, etorri, ekainan 23an, gabeko 22:00etatik aurrea, Arrigorri hondartzako txiringito ingurure, ERDI AROKO ERROPAKIN JANTZITXE! Bertan, ulik harrotu eta gustoa “zikindduko” zaitxuau.
Eta urtero lez, Alamedan lorak banatu ostin, Musika Plazan suan bueltan sagardau banatzen, dantzan eta saltoka ibiliko ga… Bitxore Laka gure sorgin nausixai (Artelaneko bixotzai) be berba batzuk eskainiko dotsauz.
Ekainan 8xan umezurtz laga giñuzen Bitxorek, eta gure asmu merezi daben omenaldixe eitti bada be, lelengo “ein biharreku ein bir de”, berak esango ban latxeik. Hau de, San Juan bezperako gaba antolatzi… eta “gero, gerokuk”. Horretxeatxik, gure asmu (Bitxorei omenaldixe) irailerako-edo lagakou. Hori eta gehixa merezi dabelako Bitxorek. Idea guztik ongi etorrixak ixango diz
Bixar, eguena hilak 19, Bitxoren errautsak itsasoratu eingo diz. Baine aldez aurretik ekitaldi txikitxu bat eingo dotzau Alamedan, 19:00etan. Gonbidatuta zaze. Berba batzuk, kanta batzuk… Muso handi bat eta gero arte, Bitxore! Eta datorren astelehenin, danok plaza! Gora bixotzak!
Nekane Akarregi (Artelan Elkartin ixenin)
Gaur Ondarruk pertsona handi bat galdu dau: Bitxore Laka. Elorrixon jakinddou herixotzin barri, eta bertan euazen ondarrutar guztik txalo zaparrada bateaz jaso dotxuez Bitxorek einddako erraldoik.
Gauza asko esan leikez Bitxorei buruz. Urtitan egon zan Kataluniako auzo pobritan biharrin, bertako biharginai laguntzen talde erlijioso bateaz. Frankismoko urte gogorrak zin, eta emigrante asko biximodo hobe baten bile jun zin Kataluniako hirixeta biharrea, baldintza oso gogorretan. Bitxore hantxe egon zan.
Gero Ondarrure etorri zan, eta elixa ofizialetik aldentzen jun zan, herrixan sortzen euazen mobimiento alternatibutan parte hartzeko. Behian dakazuen argazkixe, adibidez, 1972xan mendixan einddako ezkontza bateku de. Gitarriaz agertzen da.
Arte sorkuntzi ixan da beran pasinoi. Beran erraldoik Euskal Herri guztiko jai eta manifestazinoitxan ikusi douz, urti jun eta urti etorri. Ondarrutarroi laga doskuz geure ixakerin parte bihurtu dizen jai eta pertsonajik: San Junetako akelarri, Akuli, Lantzoi… Ehunke ondarrutarrei arti sortzen be erakutsi dotsa beran Artelanen.
Gatxe ixango da berak lagatako hutsuni beteti.
Bitxore, eskerrik asko eizun bihar guztiatxik! Ez zatxuau sekule ahaztuko.
Bide batez, aldarrikapen bat nahi dou ein: ONDARRUK BITXORE IXENEKO KALE, PLAZA EDO ESPAZIXO BAT BIR DAU, jentik ez ahaztuteko zein ixan dan.
Gauza asko esan leikez beratxik: ixille ta abertzale ekintzalli sasoi gogorretan, San Juan Txurruko emakume konspiratzailitako kidi (Esparadraposek berba eingo baleuke…), Ondarruko umik opor lekuta juten zinin bizipoza ipintxen benetako saltseri (Bakedanoko koziñeri)… Aurten Plazagaiñi umezurtz geatukora bera baik. 87 urteaz hildde, bañe sustrai luzik lagatxuz herrixan.
Hamen erakusten dotzuauz beran pare bat argazki (borobil bateaz agertzen da bera), 1977xan atatakuk, Askatasun Ibilaldixan Iruña ondun, Arazurin.
Beran sasoin ezin ixan gendun ipini hau bideuau, baine ontxe ipintxen dou, Joanito Arantzamendiai beste omenaldi txiki bat etxeko. Agur eta ohore!
Eskerrik asko Esti bideuatxik!
Egun politxe ein dau gaur oinez edo mendi irteeraren bat eitteko eta gure irakurle bat AIZKORRIre jun eta argazki hau bixalduzku.
Gaur hildde Juanito Arantzamendi Ondarruko euskaltzale eta abertzali.
Gudari abertzali ixan zan 36ko gerran, frankistak preso hartu ben eta esklabo lanak ein bir ixan zitxuzen “trabajadoritan”. Halan da be, gerra ostin Ondarrure buelta eiban, eta herrixan euazen EAJko militantikin bihar klandestinu etxen hasi zan: propagandi banatu, adibidez.
Herriko gaztik mugimendu abertzale barrixe sortu ben 60. hamarkadan, eta Juanito gaztiai laguntzen be ibili zan. Franco hil eta gero, HBko militanti be ixan zan. Ondarroako Ezker Abertzalik dauken artxibutan han agertzen da Markos Gabikaz, Edurne Arrizabalagaz, Karmele Urrestiaz eta Anabel Zubikaraiaz batea zelan zabaldu ben lelengoko aurrezki libreti. Gaur egun SORTU alderdiko kidi zan (zaharrena ziurrenik).
Abertzale belaunaldi batetik besteako zubixe ixan da Juanito. Urte gatxenetan aberrixan aldeko maittasune bixik mantendu daben belaunaldiko kide.
Eskerrik asko Juanito, bixotz-bixotzez!
(Juanito, atzin, jarritxe. 97 urteaz Alamedan, Urtzai elkartasune erakusten)
Egunetan faltan somatzen gendun, eta gaur goxin kalin beran aurpegixe eskelan ikusi dou. Gaztik beran ibilbidi ez ben asko ezautuko ta berau definitzeko ez dakiau nundik hasi. Realzale amorratu, kalezali, Euskal herri aske bat beti burun… Han ikusten gendun baixakuko manifetan jenti kontaten, edo ta mikru hartzen Zapatun GARRAXIKAko batzarra nun eta zein ordutan euan esateko. Beti esku bat botateko prest. Laister arte LAGUN.
Azpixan agertzen dizen argazkixak, Txapel okerran kuartelin atatakuk diz. Berak kontatuzkun zelan tortura ben bertan, eta nun euki ben atxilotute.
