1975a ezkeroztik ospatzen da hau egune abertzale eta ezkertiarron artin, hain zuzen be erregimen frankistik urte horretako irailak 27 an fusila zitxuezen ETA erakundeko TXIKI eta OTAEGI euskal militantik FRAP eko beste 3 militanteaz batea. Aurten 50 urte bete diz Euskal Nazio Askapen Mugimendu gelditxu nahi ixan ben exekuziñoi horretatik. Lemik diñon modun, gazte belaunaldi harek askatzea lotu zin, eta guk 50 urte gerua be Euskal Herrixe askatzea lotute jarraitzen dou.
Atzo, Irailak 26an herrixan ekitaldi xume bateaz oriotxu zin Euskal Herrixan askatasunan aldeko bidin bixitxi galdu daben herritxarrak.
Gaur ostea, milaka lagun batuko gaz Iruñeako Anaitasunan SORTUk antolatu daben ekitaldi nazionalin.
Iruñako Anaitasuna kiroldegixe gañezka Txiki eta Otaegin 50. fusilamendun urteurrena gogoratzen.
Kataluñan be gogoratu zitxuezen fusilatutako Euskal GUDARIAK
DONOSTIko ZINEMALDIXAN aurkeztu eta handik egun gitxire KARMELE pelikuli eskeinikozku MANUELISTAK bere sorterrixan, Ondarrun. KARMELE URRESTI ITURRIOZ eta TXOMIN LETAMENDI MURUA bikotin histoixako pasartin eta KIRMEN URIBE idazlin liburun oinarritxu diz pelikula hau etxeko.
Gogoratu: Irailak 11an illuntzeko 8:30xetan eta 5 euron trukin herriko frontoin (eurixe baleo polikiroldegixan). Sarrerak aurretixaz: KLIL-KLAK argazki dendan, FRIASeneko dendan eta ALAI tabernan.
Aurkezpenin KIRMEN URIBE URBIETA idazli ASIER ALTUNA IZA zuzendaxe eta familixakuk eongo diz.
Baten batek jakin nahi badau zein ixan zan KARMELE URRESTI ITURRIOZ, azpixan dakazue GARA egunkarixak ata ban heriotz-oharrin bera hil zan hurrengo egunin (2010eko maiatzan 23an).
Begixetatik ezin kendute gabiz malkuk, eztou nahi sinistu. GOTZON BASTERRETXEA URRUTIA zan beran ixena, gutzako Sutargiko GOTZON ta 46 urteaz junde gure artetik. Gaur goxin zabaldu de albisti herrixan, oporretan euala bixotza gelditxu ta azkan arnasiaz jun eide. Zer esan beratxik? ATXE BIKAINE, SENAR HOBI, Beti baikorra, barra atzin beti irribarre bateaz, Tabernero lez number one, bezeruk beran altxorra eta bera bezerun itsasargixe, pertsona maitagarrixe danak matxatzen bena, AURRERISTI danan aurretik, jokalari ohia, kirolzale amorratu, SAKE OKERRAko partaidi, ATHLETICeko zale amorratu, lagunan lagu, GUTARIKO BAT.
AURRERAko plantillan (nahiz ta ule luziaz askorek ezautu ez)
ATHLETIxe be kamisetan ta bixotzin beti.
SAKE OKERRA taldiaz Zaldupen.
Aurtengo Andra Maxetako Tanborradan prest lagun artin!
Parrandako be lehen lerrun!
Aurten estreñakoz (biharra zala ta eziñezku ixanban onarte parte hartu) PLAZAGAÑEko lan talde baten parte hartu ixandau eta emozionata ikusi gendun (argazkixan ikusten dan latxeik).
TURRUNEtik dolumiñak eta besarkada handi bat nahi dotzau bixaldu etxekuai eta lagunai. GUK LAGUN HANDI BAT GALDU DOU, IXILEKO KONPLIZI ta KIDI!
GOTZON SUTARGI, LAGUN JATOR ETA GARBI. IZAR ARTIN AGERTUKO ZA. SU TA ARGI!
Angel 34ku gutzako, gaurko egunez hil ben beran “etxin” on dala 45 urte. Gaur de egune ondioik ez dala argitxu zeñek hil ban (nahiz eta guk beti leko batea beire egon). Zeatxik? Danan gañetik ABERTZALI zalako, beran herrixe matxe balako, beti aurrez aurre, frankismo garaxan bihar asko einddaku birbenai esko bat botaten hori dala ta kartzelan sartu ben behin baño gexauatan.
Memoixi gorde einbirde ta ANGEL herri honetako parte ixanik eztou ahazten. Errudunan ixenak jakin nahi dou!
Aurrera kirol elkartik bideo honeaz gogoratu dau Angel:
JOSE MARI ARANBARRI ETXABURU zan beran ixena bañe gutzako BOTX zan, 81 urteaz agur esazku. Danan gañetik ABERTZALI, euskal herrixan alde lan asko eindaku. Horretaz gain Bertsolaxe, pelotaxe, lagunan lagun… Ez da egon ekitaldirik herrixan beran parte hartze baik. Bardin zan, Presun aldeku ixan, zapato azule ixan, arrantzale egune ixan, kultur ekimenen baten…
Frankismo garaxan atxilotu ben lelengoko aldiz beste lagun batzukin batea (Gora Euskadi Askatuta pintadi etxearren paret baten) hortik aurrea Pikoletun artxibutan geatu zan beran arpexe (34.argazkixan ikusten dan latxeik).
Baten batek pentsa baban kikilduko zala horreatxik, ez ban ezautu BOTX. ETXEBARRIETA anaxin lagun miñe bihurtu zan (Halan dakau jasota beran oroitzapenetan).
Sasoi hartako antifrankismun adierazpenetako bat mendi irteerak etxi ixaten zan. Han batzen zin alkar ezautzeko, abesteko, ikurriñak zabaltzeko…. (beste garai batzuk zin), ta BOTX horren partaidi zan.
Eztakiau noiz hasi zan bertso mundun bañe aspaldi ixan zala badakiau horren adierazle beheko argazkixe da.
Hortik aurrea, bikoti hartu (JON ARRIZABALAGA) eta gaur arte eszenatokixetatik ez dau urten.
Urtero Plazagañeko bertso emanaldixan entzuten genduzen hiru lagunak ( JON MAIA, JON ARRIZABALAGA ta BOTX), aurten beran hutsuni nabaritukou,
Jon Maiak idatzi dabena beran sare sozialetan Botxen omenez:
Trasmisiñoin garrantzixe ondo uleru ban BOTXek eta belaunaldi barrixai jasotaku erakutsitzan eta ordaiñin sufriuti toka gakon (semin ihesaldixan ondorixoz), horrek be atzea ez ban bota beran helburutan. Tenporaliai aurre etxi toka gakon
Txalopi hartu eta Hondartzetako enkarteladetan beti lelengoko lerrun ikusi ixan dou, herrixan falta dizenak ETXERATZEKO eskakizunin, eta zer esanik ez kale mobilizaziñoitxan.
Mamarro kristu beran bixitxan sartu (20 bat urte inguru) eta hondoratuko zala ta pentsa leike baten batek? Ezta, pentsabez. Ikusi einbizin parez pare Galdakaoko ospitxalin BOTX eta LUKEN, bat besti baño jodidua ta .. umoriaz AURREA! Euran esaldi gustokuenaz, JO TA KE IRABAZI ARTE!
*Argazki hau hauteskunde egunin atata da eta euran pena bakarra ezin ixabenela bozkatu.
On betiko jun zaz gure artetik, zure bixitxeko amorru eta bizipoza guaz gelditzen da, Fisikoki ez zaz bañe jakiñin jun zaz borrokan jarraitzeko gelditxu gazela hamen.
Etxekuai besarkada handi bat nahi dotzau emon hamendik eta berak esango leuken latxeik AURRERA BOLIE!
TURRUNEko zure lagunak muso handi bat bixaltzen dotzuau zazen tokire. MATXE ixan zatxuau BOTX!.
Miren “Kruzallu”, “Karril” gixona. Ziurrenik, askok Miren Karril esango dabe, baine guk Miren Kruzallu, hori lelengoko gauzetaku adostu gendune ezta Miren?
Miren belaunaldi borrokalai bateko kide sendu ixan da gure herrixan. Zenbat ixileko bihar eta laguntza emon dozu azkanearte… Ikastolan, ezker abertzalin, hauteskunditan, preso eta iheslaxan esparrun, Plazagañin…
Beixak beteta galdetzen euskun; “gure neska-mutilak zer? Noiz askatu bir dotsuez!” Eta alkarrei beatute esaten gendun “lortuko dou!” Eta etxeratze bakotxe zeure seme-alaba modun zelebraten zendun.
Plazagañin zenbat bihar, zenbat konfesiñoi eta zenbat barre! Eta holantxen bihurtu ziñen atzetik getozen neskon erreferente Plazagañeko andrak. Beti, hortxe, lelengoko iladan zeuazelako. Konplizidadik saretzen hasi giñan eta konplizidaditatik harataua belaunaldi arteko laguntasune eraiki gendun Plazagañeko andra edo-eta kalitako andrakin. Alkarreaz arduratzen, alkar laguntzen…
Eta relebu hartzeko prest agertu giñan. Ño, kosta gatsun Miren arduri eta kipuli potxati soltati e! 3 urtin o demostra bir ixan geuntsun kipuli potxateko gai giñala, eta zeure laguntziaz arduriai be kolpe eingo geuntsala.
Gogun dakau, plazagañeko txandi hasi eta zeure bixitxak. Presun txosna tortilli erutin atxikixiaz (ixe Lekatxotik) ia dana ondo ixun ikustea etorten ziñan, laguntzaik bir bagendun be, disimulata zeure ustez. Eta babes hori be beti eskertuko dotsuau.
Lagunak eta familixi beti albun, beti emoteko eta hartzeko prest, ta zer esanik ez beti ondun eukizun lagunaz.
Asko ikasi dou alkarreaz, barre asko be ein dou alkarreaz, eta ametsak be konpartiu eta borrokatu douz alkarreaz. Ta geugan jarraitxuko dozu Miren garaipen bidin be.
Eskerrik asko danatxik Miren. Besarkada bat Karril eta etxekuoi!
Zein zan ISIDORO galdetukozue askok, Euskaldun borrokalaxan lagune zala erantzuteban berak. Aspaldi ezagutu gendun Cartagena aldin, talde bateko kide bat gexa zan, MARIANO, MARIA, NENE… Cartagenako Comite de solidaridad con Euskal-Herriako partaidik danak.
Cartagenako Espartaco liburutegixan ezagutu gendun “biharrin”, Marianoaz batea. Vespa baten jabe, handik hona eruten giñuezen kartzelako bixitxeta. Zeara, gau guzti autobusin, lo tamain, hiri ezezagun batea alla eta… eurak zain. Kartzela erun, zain egon eta El Barrio de las Seiscientas auzure eruten giñuezen atsedena, jana, ta babesa emotea (hori bai, sarri zaintzapin). “Gaiztuk” giñala esatetzen, borrokalaxak giñala erantzutetzen eurak (sasoi hartan ez euan bromaik). Zemat Euskalherritar pasa ete dizen euran etxetatik ez genduke zehazten jakingo. Cartagena aldin egon dizen Euskal presuk iñoiz ez diz bakarrik sentiu. Baten bat bixitxa baik gelditzen bazan, eurak beteten zitxuen haren hutsuni.
Dispertsiñoi amatxu zan, bañe Euskal Herrixaz lotute jarraitxu ban. Urbina (Araba) euran bigarren etxi bihurtu zan, Blanka Anteparan seme kuttunak bihurtu zin. Amezketa, Ondarru (Plazagañeko jantokixe urteroko bixitxi ban, bai ala baiku).
Gabon sasoi allaten zanin, posta bidez jaso ixandou urtero gabonetako tarjetak. Ezin edozelakuk, olerkixak zin gexenetan.
Ezin de ordaindu jende horrek ein dabena guatxik. Betiko geatuko da gure oroimenetan. Borrokik batu gatxu! Betirarte ISIDORO!
*Baten batek ISIDOROn bixitxi nahi badau ezautu azpixan dakazue laburbildute.
ISIDORO GALAN CARRETERO
“Hirurogeiko hamarkadan eta Vatikanoko II. Kontzilioaren inspiraziopean, Jesusen Konpainiak Langile Misioa sortu zuen. Helburua argia zen: apaiz jesuitak langile klasera jaitsaraztea, haien arazoetan murgiltzea, pulpituak uztea eta lan munduarekin nahastea. Antzeko beste ekimen batek mugimendu apostoliko bat izango du, hala nola Ekintza Katolikoko Langile Ermandadea (HOAC). Urte horietan, diktadurak erregimenak debekatutako erakunde sindikalei uzten ez zien lekua okupatzen zuten apaiz langileak hedatu ziren lurralde nazional osoan. Cartagena bezalako hiri bateko langile eta industria-mundua ez da mugimendu horretatik kanpo geratuko.
Testuinguru horretan, Isidoro Galán Carretero 1936an jaiotakoa, gerra zibilean, 1968an iritsi zen Cartagenera, beste bi jesuitarekin batera: Mariano González Mangada eta Miguel Ángel Ondínez. Pepe Ros, Carmen Álvarez, Mercedes Trujillo eta Paca Cañavate zeuden HOACeko eta beste eliza-gune batzuetako aktibisten eta oinarrizko kristauen talde batekin bat egin zuten. Langile apaiz talde batek hiriko industria-auzoetako parrokiak hartzen ditu pixkanaka (Pedro Castaño, Antonio Bermejo, Telesforo Hermosilla, Juan López Bermúdez, Pedro Hernández Cano eta beste asko) eta 70eko hamarkadan etengabeko aktibismoa zabaltzen eta erregimenari aurre egiten hasi ziren. Hilzorian zegoen diktadura haren jazarpena, atxiloketak eta espetxea jasango dituzte. Isidororen kasuan, 1972ko azaroaren 14an atxilotu, jipoitu, espetxeratu eta aldi baterako Cartagenatik erbesteratu zuten, jarduera subertsiboengatik beste apaiz batzuekin batera, polizia frankistaren esanetan.
Lehenengo apaizak, gero langileak, azkenean sindikalistak
Elizgizon kontzientziatu horietako askok trantsizio pertsonal bat egin zuten, apaizetik langilera eta langiletik sindikalistara doana. Horietako batzuk hainbeste inplikatzen dira, non erakunde sindikal batzuetako buruzagi ere izango diren. Hori da Isidoro Galánen kasua. 600etako parrokiako apaiza izanik, eraikuntzako enpresa bateko (Dragados y Construcciones) langile gisa arituko da, lider sindikal bihurtuko da eta 1976ko Murtziako eraikuntzako greba ospetsuaren buru izango da Cartagenan.
1978an, PCE eta Langile Komisioak legeztatu ondoren (Isidoro Galán erakunde horietara hurbildu zen), CCOOren I. Biltzar Konfederala egin zen. Une horretan, Isidoro Galánek Cartagenako CCOOren eskualde-ordezkaria izateko konpromisoa hartu zuen, trantsizioan lehena, garai hartan hain esker txarreko lanpostu horretarako boluntario askorik ez zegoen garaxan.
Kultur jarduera
Bere beste alderdi bat kulturala da, ZYX plataforma editorialean eta 1974an Cartagenako Espartaco liburu-denda mitikoa irekitzean garatu zuena, HOACeko beste kide batzuekin batera. Bertan, Mariano González Mangada liburu-saltzaile hain mitikoarekin zuen adiskidetasun sutsua nabarmendu zen, harekin militantzia, kredoa, borroka eta bizipenak partekatu baitzituen 1996an hil zen arte.
Borrokalaria azkeneraino
Isidoro Galan Cartagenan hil da 2025ean, bizitza osoa borrokan eman ondoren. Oraindik ere ikusi ahal izan zen, edadetua zela, Podemosen 2014ko lehen batzarretan. Eta, azken batean, aitortu beharra dago bere lana eta bere kide apaiz guztiena funtsezkoa izan zela frankismo berantiarreko langileen borroka ez ezik, Espainian sindikatuak eta demokrazia sendotzeko eta garatzeko ere. Jende horrek gu guztion errekonozimendua merezi du, XXI. mendeko Espainia demokratikoko langileena eta herritarrena. CCOO sindikatuaren sorreran eta historiaren lanketan, jesuitei, Ekintza Katolikoko Langile Ermandadeari (HOAC) eta Langile Gazte Kristauei (JOC) lotutako apaiz langileen funtsezko lana aitortzen da, Isidoro eta bere kideen kasuan bezala, 60ko hamarkadako Espainia grisean parrokietan sortu zen sindikalismo berri bat osatzen laguntzeko. Cartagenako langilego guztia zorretan dago.”
FERNANDO AGIRREk agur esazku gaur, 79 urte eukazela. Baten batek Ondarru eta Ondarrutarran histoixi landu badau, berau ixanda. NAO VICTORIA itsasontzixe zala (Ondarrun einddaku), SATURRANgo kartzelako kontuk zile edo Erdi Arun Ondarrun sorreri nundik noa ixan zan… Hori dana aztertu dabena FERNANDO ixan da. Estatuko artxibo guztik pasa zitxun herrixai buruzko dokumentuk topaten!
Karlista jatorrizko familixan jaxo zan, gaztetaz seminaxure jun eta abade abertzalik ezautu zitxun, eta bera be abertzale bihurtu zan. Handik Monachilea (Granada) jun zan fralle ein nahixan (arrunte zan hori sasoi hartan) beste herrittar bateaz, bañe ez zala beran bidi ta herrire einban buelta. Hasiera baten partikularrak emoten hasi zan soldati ata nahixan. Gero asesoixi ipini ban, ta hortxe jarraitxu ban biharrin jubilaziñoirarte.
Frankismo garaxan zinegotzi sartu zan udalin (Tercios familiares lez) barrutik gauzak aldatzeko helburuaz. Familixa karlistaku zanez, errezaua euki ban eta oztopoik eztotzen ipini (hasiera baten behintzat). Beraz batea ANTONIO ARGOITIA eon zan ta bixan artin herrixan hasitxe euazen mugimenduk erreztu ein zitxuen, bai kultura mallan, bai hezkuntza mallan. Frankismu amaitzen eta herri mugimendu borborka euala, ALKATIN mugimendu sortu zan Euskal Herrixan (demokrazixi bultzatu nahixan). Bergaran batu zin mugimendu horretako alkatik 1976an. Nahiz eta Fernando bakarrik zinegotzixe ixan, herriko ikurre hartu eta orduko alkatin (XAXI) permiso baik, han jun zan bera be.
“Sasi demokrazixi” bixi ixan gendun ordutik aurrea ta alderdi desbardiñak jun zin agertzen. Berak E.S.B.n (Euskal Sozialista Biltzarra) parte hartu ban, ta gero HERRI BATASUNAko herriko mahaiko partaidi ixan zan urtitan. Behin baino gexauatan aurkeztu zan udal hauteskuditako HBko zerrendetan, eta 1987ko hauteskunditan zinegotzi bihurtu zan atzea be.
Zubi Zahar herri ikastolako finantzak zuzentzen be egon zan sasoi baten, hezkuntza herrikoi ekonomikoki lagundu nahixan.
FERNANDO 1980. urtin atxilotu ben guardia zibillak, beran lagunan (ANGEL 34kun) enterrun desagertu zan pistolin gorabeheri argitzeko. (Euskal Memoriako txostenin agertzen dan latxeik)
Hortik aurrea beran benetako pasiñoi lantzen hasi zan, Ondarruko HISTOIXI argitzi. Artxibuk arakatzen, lagun artin herriko ondare historiku elkarbanatzen, OHZ (Ondarruko historiazalin elkarti) sendotzen.
ONDARROA urtekari desberiñetan agertzen diz beran idazlanak, baten batek nahi badotxu irakurri. Zemat hitzaldixetan toka gakon mahaixan egoti, beti prest zalantzak argitzeko!
Turruneko kidion partez, besarkada estu bat familixia, eta doluminak. Beti akordako gaz Fernandoaz!
EUSTAKIO MENDIZABAL BENITO sortzez Itsasondoku bazan be Ondarruko herrixaz lotura handixe euki ban, andri eta bi semik Ondarrutarrak diz adibidez. Horretaz gain EUSTAKIOk denbora asko pasa ban herrixan frankismo garai gogorrin, berantzako eta militante askorentzako Ondarru babes toki seguru ixan zan, elkartasun sare zabal bat antolatute eualako.
2023 an 50 urte bete zin “Txikia”n erailketatik eta Ondarruko herrixak omenaldi xume baine hunkigarrixe eskeini dotsan.
Interneteko sare sozialan bidez jakin dou “Txikia” abestixan lehenengoko bertsiñoiai buruz. Eustakio hil eta gitxire, Telesforo Monzonek einddako abesti hau graba eben Ipar Euskal Herrixan. Abeslaxak, beran kide, lagun eta bixipen ugari alkarreaz pasatako jendi: Txomin Iturbe, Maite Ormaetxea, Manu Garmendia ‘Kortatu’, Isidro Garalde ‘Mamarru’
Tal día como hoy de 1973 la policía franquista mató a Eustakio Mendizabal "Txikia".
Poco después en Ipar Euskal Herria se grabó esta canción en su #Memoria ✊🏿🌹#Txikia 🎶
Turrune! 