Uztailan 21in esan gendun 78 urte beteten zile herriko abertzale Segundo Bedialauneta “Txorierreka” fusila benetik. Ba gaur 36 urte beteten diz beran hazurrak Ondarrure ekarri zinetik. Eta Ondarruko Ezker Abertzalin artxibun hauxe dokumentu topa dou: bertan, herriko alderdi jeltzalik gonbidatzeban Herri Batasuna Txorierrekan aldeko omenaldixan parte hartzea.
1937ko uztailan 21in hil ben Derixon Segundo Bedialauneta “Txorierreka” ondarrutarra. Beran delitu, abertzali ixati.
II. Errepublikan abertzaletasunak inddar handixe hartu ban Ondarrun. EAJk talde asko eukazen herrixan: mendigoizalik, emakume taldi, euskerin aldeko elkarti… Segundo Bedialaunetak herriko kronikak idazten zitxun Euzkadi egunkarixan. Batzokixan antolatzen zin antzerkixetan be parte hartze ban eta euskerin aldeko biharrak etxen zitxun. Eta horretxeatxik fusila ben.
Badakiau ez zala ixan gerran fusila ben ondarrutar bakarra. Hilddako asko egon zin herrixan, bai alde batekuk, eta bai bestekuk. Dana dala, frankismoko urtitan alde batekuk (irabazlik) bakarrik jaso zitxuezen omenaldixak eta dirulaguntzak. Beste aldekuk (galtzailik) zigortute eta ahaztute geatu zin. Eta Segundo Bedialauneta galtzailin bandoku zan.
Horretxeatxik pentsaten dou aldarrikatu bir dela Txori Errekan ixena, eta beraz batea II. Errepublikan euskerin eta Euskal Herrixan alde (Euzkadin alde) biharra eiben ondarrutar guztin ixena.
Oharra: zeozeinek galdetuko dau ia zeatxik darun Txorierrekak esbastika bat paparrin argazkixan. Esbastiki eta lauburu jatorri bardineko sinboluk diz. Euzkixan sinboluk. Gaur egun nazismuaz eta beran krimenakin lotzen dou esbastiki, baine ordun sasoin ondiokan ez eukan hori sentidu. II. Errepublikan kanpaina bat eizan abertzalin artin, euskeri bultzatzeko. Euskeri ekixenak paparrin lauburu ipintxeban, holan euskaldunak alkar identifika eta euskeraz berba ein ahal ixateko. Horretxeatxik daru lauburu paparrin Txorierrekak, oso euskaltzali zalako.
Audientzixa Nazionalak erabaki dau Angel Etxaniz ondarrutarran familixakuai dirulaguntzi emoti. Dakixuen modun, Angel 1980an hil ben Batallon Vasco Español eta Triple A-ko faxistak. Asko pozten gaz euran familixakukatxik, urte askun burrukan ibili dizelako euran eskubidik defendiuten. Baine hamendik aurrea be justizixi eskatzen jarraitxuko dou, Angelen hilketi ikertu eta hiltzailik topa eta epaitu arte.
Halan da be, Audientzixa Nazionalak erabaki dau beste familixa batzuai dirulaguntzaik ez emoti, hilddako euran familixakuk ETAkuk zilako. Joxan Lasa eta Josu Muguruzan familixakuk, adibidez, ez dabe dirulaguntzaik jasoko.
Lotsagarrixe ereizten gasku. Torturatzailik ixan zin guardia zibil frankistan familixakuk dirulaguntzak jasotetxuez, euran senidiik ETAk hil zitxulako. Baine polizixik hilddako ETAko familixakuk ez dabe dirulaguntzaik jasoko. Holantxenik funtzionaten dau Españik.
Jente askoren biharrai eta diruai esker sortu gendun EGIN, eta 1998xan zarratuskun gure egunkarixe. Memoixi argi dakau, eta begixetan dakauz ondiokan irudixak HERNANIn euazen lokaletan polizixa españolak sartu zinekuk. Ondioik gogoratzen douz baitxe be bertoko jentik ordun esandakuk (ATUTXA jeltzalik esandaku: EGIN eta Goma bixe bardine zala). Guk eztou ahaztuten.
Hamen dakazue EGIN sortzeko 1977xan ONDARRUko kofraixan ein zan batzarreako esku orrixe.
“Herri bat beran memoixa baik ez da ixe” hori esan ixan dou beti TURRUNIN eta hori holan ixan birdala konturatu birde jenti. Beatu ze altxor ailla dan gure eskuta.
Diktaduri amatxu eta gitxire 1977-02-06xan isei zan osteabe ONDARRUko udaletxin ikurriñe.
Eta argazkixaz batea bideo bat be eskuratu dou. Esan birdou sasoi hartako kamarak ez eukela zer ikusi gaurkukin eta irudixak ez dizela beste mundukuk, bañe atzanearte ikusti gomendatzen dotzuau. Edadekuok ezautukozue jende bat (adibidez, amaierako irudixetan argi ikusten diz SANTOS GARCIA, KEPA AULESTIA eta ANABEL ZUBIKARAI).
Gaur ondarrutarrok gogoratu dou on dala 40 urte guardia zibilak Koldo Arriola hil bela, eta ondiokan eztala beran aldeko justizixak ein. Eztou sekule ahaztuko!
1975eko maxatzan 23an Guardia Zibil batek hil ban KOLDO kuartelan aurrin. Bera ta beste lagun batzuk 34 dantza tokire ixuzela, kuarteletik deitxutzen eta hurreatu ta segixan tiro bat botatzen eta bertan siko gelditxu zan. Egun hori gogoratzeko bixar, maxatzak 24 (domeki), ekitaldi txiki bat engotzau herrittarrok. 12:30xetan hasiko da Maskulo etxe aurrin, bertan dantzaixak eta bertsolaixak agurre eingotze eta plaka bat ipiniko dabe gertaera hori gogoratzeko. Ekitaldixe GARRAXIKA taldik antolatu dau. Goxan agertzen dan argazkixe KOLDOi eingakon autopsixan atataku de eta oso gogorra danez bakarrik arpei pari atati erabaki dou. Horrek argazkixok Ondarruko Ezker Abertzaleko artxibutan daz gordeta.
Gaur (maxatzak 15) urte bi beteten diz ONDARRUTARROK kalea urten gendule gure herrittarra (URTZA) kartzela erun nahi belako. Euskal Herri guztin ikusi giñuzen bera babesten. Aurretik erabaki gendun era baketsun eingo gentzanela aurrez etorriko zin inddar polizialai. Eta esan eta ein. Ez gendun bortizkexaik erabili, eurak BAI (hainbat lagun kolpez zauritu zitxuezen). Gu irudi honeaz geatzen ga, ezta inddarrik herri hau geatuko dabenik.
URTZAk azarun 14an urtengo dau kartzelatik, eta beraz eon dizenak diñue pilak karga-kargata daukezela. Ideia argixakin sartu baben…. eztou nahi pentsa zelan urtengo daben.
Gaur beteten diz 42 urte EUSTAKIO MENDIZABAL”TXIKIA” hil bela. Ondarruaz lotura handixe euki ban, andri eta semik ondarrutarrak, ta horretaz gain lagun ugari laga zitxun herrixan. 25. urteurrena bete zanin Ondarrutarrok omenaldi ederra ein gentzan.
Eta Txikia ez dabenak ezautu, hauxe kanti entzun besteik eztakarre.
Gaur, apirilak 14, ospatzen da Espainiko estadun II. errepubliki aldarrikatu zaneko egune ta hori dala ta euskaldun askorek egun hau zelebra eitten dabe. Hamen euretako batek bixaldu doskun irudixe (Arrigorri ta Saturran tartin).
Gaur egun egokixe da be bai geure etorkizune erabakitxeko eskubidi aldarrikatzeko. Espainin jarraitxu edo independientik ixan, monarkixa español baten bixi edo errepubliki euki… Euskaldunok erabaki bir dou geure etorkizune, eta ez Madridek.
Turrune! 