Atzo idatzi gendun gerratik eskapaten datorren jenti eskozabalik hartu bir douela, geu be askotan jun bir ixan gazelako Euskal Herritxik kanpoa. Ta kasualidadez gaur ondarrutar batek hauxe idatzixe bixaldusku. Histoixa ederra da eta merezi dau irakurti.

1936KO GERRAN ONDARRUTIK EXILIXUN URTEN BEN ANAXA-ARREBA BI EZAUTUTXUAZ TXILEN. EURAN BIXITXI  BENETAKO ABENTURI IXAN ZAN.

(Argazkixe: Asun eta Abel Urkiola anaxarrebak)

Abel Urkiolak urte bete be ezeukan eta Asun Urkiolak 3 urte eukazen 1936ko gerran, irailin, ama Antonia Arsuagaz aita Esteban Urkiolan  kamioin urten benin Ondarrutik ihesixan, aita bertan lagata. Abelek bikixe eukan, Gonzalo. San Vicente de la Barquera aila zin kamioin eta han, ama Antoniak notizixi jaso ban beran anaxi, Fernando Arsuaga Lekue fusilata hil benela. Antonia haurdun euan barriz. Egoeri eta disgustuk asko, ta Abelen bikixe Gonzalo hil ein zan. Bañe 1937ko maxatzan 7xan Esteban jaxo zan San Vicente de la Barqueran.

Halako egun baten, aita Estebanen anaxe Bitxorren txalupa baten Frantzirutz urteten dabe, jateko baik, manta batzukin eta brujula baik. Itxosun runbu galtzen dabe  eta 2 egun galdute emoten dabe. Hirugarren egunin Iparraldeko arrantzale batzuk topatetxuez eta ure eta brujula bat emotetze.

Azkanin,  Baiona ingurure ailaten di. Antoniak osaba bat eukan bertan eta honek kontatetza beran gixona Bartzelonako frentin dala. Amak hiru seme alabak hartu eta Bartzelona biajaten dau beran gixonana. 1939 arte Castellar de Ballesen egoten di danak alkarreaz.

Irakurtzen jarraitu →

Atzo 35 urte bete zin BVE talde faxista españolak Angel Etxaniz hil bala. Aurten 35 urte bete diz be bai Jhisa talde bardinak hil banetik. Bixak zin Ondarruko militante abertzalik.

Bi hilketakatxik inor ez ben epaitu, eta 35 urte berandua justizixi eskatzen jarraitzen dou.

Uztailan 21in esan gendun 78 urte beteten zile herriko abertzale Segundo Bedialauneta “Txorierreka” fusila benetik. Ba gaur 36 urte beteten diz beran hazurrak Ondarrure ekarri zinetik. Eta Ondarruko Ezker Abertzalin artxibun hauxe dokumentu topa dou: bertan, herriko alderdi jeltzalik gonbidatzeban Herri Batasuna Txorierrekan aldeko omenaldixan parte hartzea.

1937ko uztailan 21in hil ben Derixon Segundo Bedialauneta “Txorierreka” ondarrutarra. Beran delitu, abertzali ixati.

II. Errepublikan abertzaletasunak inddar handixe hartu ban Ondarrun. EAJk talde asko eukazen herrixan: mendigoizalik, emakume taldi, euskerin aldeko elkarti… Segundo Bedialaunetak herriko kronikak idazten zitxun Euzkadi egunkarixan. Batzokixan antolatzen zin antzerkixetan be parte hartze ban eta euskerin aldeko biharrak etxen zitxun. Eta horretxeatxik fusila ben.

Badakiau ez zala ixan gerran fusila ben ondarrutar bakarra. Hilddako asko egon zin herrixan, bai alde batekuk, eta bai bestekuk. Dana dala, frankismoko urtitan alde batekuk (irabazlik) bakarrik jaso zitxuezen omenaldixak eta dirulaguntzak. Beste aldekuk (galtzailik) zigortute eta ahaztute geatu zin. Eta Segundo Bedialauneta galtzailin bandoku zan.

Horretxeatxik pentsaten dou aldarrikatu bir dela Txori Errekan ixena, eta beraz batea II. Errepublikan euskerin eta Euskal Herrixan alde (Euzkadin alde) biharra eiben ondarrutar guztin ixena.

Oharra: zeozeinek galdetuko dau ia zeatxik darun Txorierrekak esbastika bat paparrin argazkixan. Esbastiki eta lauburu jatorri bardineko sinboluk diz. Euzkixan sinboluk. Gaur egun nazismuaz eta beran krimenakin lotzen dou esbastiki, baine ordun sasoin ondiokan ez eukan hori sentidu. II. Errepublikan kanpaina bat eizan abertzalin artin, euskeri bultzatzeko. Euskeri ekixenak paparrin lauburu ipintxeban, holan euskaldunak alkar identifika eta euskeraz berba ein ahal ixateko. Horretxeatxik daru lauburu paparrin Txorierrekak, oso euskaltzali zalako.

Audientzixa Nazionalak erabaki dau Angel Etxaniz ondarrutarran familixakuai dirulaguntzi emoti. Dakixuen modun, Angel 1980an hil ben Batallon Vasco Español eta Triple A-ko faxistak. Asko pozten gaz euran familixakukatxik, urte askun burrukan ibili dizelako euran eskubidik defendiuten. Baine hamendik aurrea be justizixi eskatzen jarraitxuko dou, Angelen hilketi ikertu eta hiltzailik topa eta epaitu arte.

Halan da be, Audientzixa Nazionalak erabaki dau beste familixa batzuai dirulaguntzaik ez emoti, hilddako euran familixakuk ETAkuk zilako. Joxan Lasa eta Josu Muguruzan familixakuk, adibidez, ez dabe dirulaguntzaik jasoko.

Lotsagarrixe ereizten gasku. Torturatzailik ixan zin guardia zibil frankistan familixakuk dirulaguntzak jasotetxuez, euran senidiik ETAk hil zitxulako. Baine polizixik hilddako ETAko familixakuk ez dabe dirulaguntzaik jasoko. Holantxenik funtzionaten dau Españik.

Jente askoren biharrai eta diruai esker sortu gendun EGIN, eta 1998xan zarratuskun gure egunkarixe. Memoixi argi dakau, eta begixetan dakauz ondiokan irudixak HERNANIn euazen lokaletan polizixa españolak sartu zinekuk. Ondioik gogoratzen douz baitxe be bertoko jentik ordun esandakuk (ATUTXA jeltzalik esandaku: EGIN eta Goma bixe bardine zala). Guk eztou ahaztuten.
Hamen dakazue EGIN sortzeko 1977xan ONDARRUko kofraixan ein zan batzarreako esku orrixe.

“Herri bat beran memoixa baik ez da ixe” hori esan ixan dou beti TURRUNIN eta hori holan ixan birdala konturatu birde jenti. Beatu ze altxor ailla dan gure eskuta.
Diktaduri amatxu eta gitxire 1977-02-06xan isei zan osteabe ONDARRUko udaletxin ikurriñe.

Eta argazkixaz batea bideo bat be eskuratu dou.  Esan birdou sasoi hartako kamarak ez eukela zer ikusi gaurkukin eta irudixak ez dizela beste mundukuk, bañe atzanearte ikusti gomendatzen dotzuau. Edadekuok ezautukozue jende bat (adibidez, amaierako irudixetan argi ikusten diz SANTOS GARCIA, KEPA AULESTIA eta ANABEL ZUBIKARAI).

Gaur ondarrutarrok gogoratu dou on dala 40 urte guardia zibilak Koldo Arriola hil bela, eta ondiokan eztala beran aldeko justizixak ein. Eztou sekule ahaztuko!

1975eko maxatzan 23an Guardia Zibil batek hil ban KOLDO kuartelan aurrin. Bera ta beste lagun batzuk 34 dantza tokire ixuzela, kuarteletik deitxutzen eta hurreatu ta segixan tiro bat botatzen eta bertan siko gelditxu zan. Egun hori gogoratzeko bixar, maxatzak 24 (domeki), ekitaldi txiki bat engotzau herrittarrok. 12:30xetan hasiko da Maskulo etxe aurrin, bertan dantzaixak eta bertsolaixak agurre eingotze eta plaka bat ipiniko dabe gertaera hori gogoratzeko. Ekitaldixe GARRAXIKA taldik antolatu dau. Goxan agertzen dan argazkixe KOLDOi eingakon autopsixan atataku de eta oso gogorra danez bakarrik arpei pari atati erabaki dou. Horrek argazkixok Ondarruko Ezker Abertzaleko artxibutan daz gordeta.